گزارش سالانه-1402

معرفی

جامعه رسانه‌ای متکثر و رسانه‌های آزاد از دستاوردهای مهم نظام افغانستان پس از تحول سال 1380 به شمار می‌رود که با حمایت جامعه بین‌المللی امکان آن فراهم شد. در دو دهه اخیر با وجود جنگ و نابسامانی‌های زیاد و جان باختن دست‌کم 128 خبرنگار و کارمند رسانه‌ای( 125 خبرنگار تا قبل از سقوط کابل و بازگشت طالبان به قدرت)، رسانه‌های آزاد از نظر کمی و هم از نظر کیفی رو به رشد بود و از این منظر در جایگاهی به مراتب بهتر از همسایه‌ها و حتی بسیاری از کشورهای منطقه قرار داشت.

اما با سقوط نظام جمهوری در 24 اسد 1400 و بازگشت دوباره طالبان به قدرت، وضعیت آزادی رسانه‌ها در کشور نیز به شکل گسترده‌ای تغییر کرد؛ محدودیت‌ها با گذشت زمان بر رسانه‌ها و خبرنگاران افزایش پیدا کرد و در سال 1402 به اوج رسید.

در این گزارش وضعیت آزادی رسانه‌ها در افغانستان در دوره زمانی ماه حمل تا حوت 1402 به بررسی گرفته شده است که شامل خلاصه گزارش، آمار رویدادهای ناقض آزادی رسانه‌ها و خبرنگاران از جمله خشونت، تهدید و بازداشت خبرنگاران به تفکیک حوزه‌ها و ولایات کشور می‌شود که بر مبنای شمارشگر رویدادهای مرکز خبرنگاران تهیه شده است. مرکز خبرنگاران افغانستان رویدادهایی نقض حقوق خبرنگاران و کارمندان رسانه‌ای را بررسی و در شمارشگر که آنلاین است و برای همه قابل دسترس می‌باشد، درج می‌کند. این شمارشگر بر مبنای معلومات نمایندگان مرکز خبرنگاران افغانستان در ولایات، خبرنگاران آزاد، رسانه‌ها و منابع محلی به روز رسانی می‌شود.

 افزون براین، سایر رویدادهای برجسته سال 1402 از جمله برگزاری دادگاه‌های رسیدگی به پرونده‌های خبرنگاران و کارمندان رسانه‌ای و دستورالعمل‌های تازه رسانه‌ای طالبان و بیانیه‌های مقام‌های طالبان در پیوند به رسانه‌ها در این گزارش درج شده است. گزارش سال 1402 مرکز خبرنگاران افغانستان، رسانه‌هایی را معرفی می‌کند که در جریان 12 ماه گذشته به دستور مقام‌های طالبان بسته شدند و یا به رسانه‌‌هایی پرداخته است که  در داخل و یا خارج از کشور برای افغانستان آغاز به کار کردند. در عین حال رویدادهای مرتبط با خبرنگاران افغان در سطح جهانی از دیگر مواردی است که در گزارش بازتاب یافته است و بخش پایانی گزارش به بررسی و تحلیل وضعیت آزادی رسانه‌ها در سال 1402 پرداخته است و برمبنای آن پیشنهادهایی برای بهبود کار رسانه‌های آزاد ودر مجموع آزادی رسانه‌ها و خبرنگاران ارایه شده است.


خلاصه گزارش

گزارش کنونی مرکز خبرنگاران افغانستان، شامل آمار موارد نقض آزادی رسانه‌ها  و خبرنگاران در سال 1402هجری شمسی در هشت حوزه است که تمام ۳۴ ولایت کشور را در برمی‌گیرد. بر پایه این گزارش، رسانه‌ها و خبرنگاران در سال 1402 در افغانستان، به لحاظ سطح آزادی و برخورداری از حقوق بنیادی‌ و قانونی‌شان با محدودیت‌های شدیدی مواجه بودند و حقوق‌شان به شکل گسترده‌ای نقض شده است.  

بر پایه این گزارش، وضعیت آزادی رسانه‌ها و خبرنگاران در سال 1402هجری خورشیدی در افغانستان رو به وخامت نهاده است. در این گزارش آمده است که رسانه‌ها و خبرنگاران در سال 1402 در افغانستان، به لحاظ سطح آزادی و برخورداری از حقوق بنیادی‌ و قانونی‌شان با محدودیت‌های شدیدی مواجه بودند و حقوق‌شان به شکل گسترده‌ای نقض شده است.

درگزارش سالانه مرکز خبرنگاران افغانستان تصریح شده است که در 12 ماه گذشته فشار بر رسانه‌ها و خبرنگاران و تهدید آن‌ها با شدت بیشتری نسبت به سال قبل از آن ادامه پیدا کرد و مبنای آن دستورالعمل‌هایی بوده است که با وجود قابل اجرا خوانده شدن قانون رسانه‌های همگانی، از سوی حکومت طالبان و مقام‌های محلی صادر شده‌ است.

 هر چند در اکثر دستورالعمل‌های رسانه‌ای از جمله چهار دستور صادر شده در سال 1402، در مورد پیامدهای خودداری خبرنگاران و رسانه‌ها از اجرای آن‌ها به صورت واضح چیزی گفته نشده است، با این‌حال یافته‌های مرکز خبرنگاران افغانستان نشان‌ می‌دهد که رسانه‌ها و یا خبرنگارانی که این دستورها را نادیده گرفته‌اند، تهدید و یا زندانی شده‌اند و یا رسانه‌ها با اقدام‌های تنبیهی از جمله منع فعالیت موقت یا دائمی مواجه شده‌اند. در گزارش آمده است که موارد نقض حقوق رسانه‌ها و خبرنگاران به دوگونه سیستمی یعنی از سوی حکومت طالبان و همچنان به گونه انفرادی از سوی برخی مقام‌های قدرتمند آن در برخی از ولایات صورت گرفته است.

در گزارش سالانه مرکز خبرنگاران افغانستان آمده است که شمارشگر این نهاد در سال 1402، دست‌کم 139 رویداد نقض حقوق رسانه‌ها و خبرنگاران را ثبت کرده است که شامل 80 مورد تهدید و 59 بازداشت خبرنگاران می‌باشد. درسال 1401، 237 رویداد نقض حقوق خبرنگاران و رسانه‌ها در شمارشگر مرکز خبرنگاران ثبت شده بود که شامل 1 کشته، 21 زخمی، 8 مورد خشونت فیزیکی، 113 تهدید و 94  بازداشت می‌شود. خوشبختانه، در 12 ماه گذشته هیچ حمله هدفمند بر خبرنگاران و یا جان باختن و زخمی شدن آن‌ها، صورت نگرفت، که در نوع خود این یک تحول مثبت و امیدوار کننده است. در عین حال، در سال 1402، سایر موارد ثبت شده نقض حقوق خبرنگاران و رسانه‌ها به لحاظ کمی نسبت به سال 1401 کاهش قابل ملاحظه‌ای را نشان می‌دهد اما از نظر کیفی و ساختاری نه تنها تغییری مشاهده نمی‌شود، بلکه در سالی که گذشت چرخشی نگران کننده به لحاظ تک روی و اعمال قدرت شماری از مقام‌های قدرت‌مند طالبان در برخی از ولایات مشاهده شده است.

از مجموع رویدادهای ثبت شده در سال 1402، هشت مورد، منع فعالیت  کار رسانه‌ای و یا رسانه‌ها بوده است که از آن جمله، یک دوره آموزش خبرنگاری مشترک مردان و زنان به طور دایمی، پنج رادیوی محلی به مدت چندین ساعت تا یک هفته، یک شبکه رادیو و تلویزیون محلی برای 20 روز، و یک رادیوی محلی دیگر به مدت 5 ماه بسته بوده است.

افزون بر این، در 12 ماه گذشته،  محاکم مدیران مسؤل دو رادیوی محلی برگزار شد که یکی به اتهام جنایی، و دیگری به اتهام همکاری با رسانه‌های بیرونی و جاسوسی، محاکمه و هر کدام به یک سال زندان محکوم شدند که در حال حاضر دوران محکومیت  خود را سپری می‌کنند.

یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که اداره استخبارات و همچنان وزارت امر به معروف طالبان به شکل مستقیم وغیر مستقیم با -بازداشت، تهدید و ترساندن خبرنگاران- روند سرکوب رسانه‌ها و آزادی بیان را در سال 1402 به عهده داشتند. افزون براین، محدودیت‌ها بر رسانه‌ها و نقض حقوق خبرنگاران در برخی از ولایات جنوبی و جنوب شرقی در سالی که گذشت رو به افزایش بود و برخی از مقام‌های محلی طالبان اقدامات علنی و بی سابقه‌ای در سرکوب رسانه‌ها روی دست گرفتند. در عین حال، با وجود تلاش‌های وزارت اطلاعات و فرهنگ جهت رسیدگی به شکایات و تخطی‌ها از طریق کمیسیون اختصاصی آن، این کمیسیون به دلیل اعمال قدرت و فشار نمایندگان استخبارات و امر به معروف موفقیت ملموسی در بهبود وضعیت نداشته است و حتی در مواردی عامل و باعث نقض حقوق خبرنگاران و رسانه‌ها شده است.


حرف و عمل مقام‌‌های طالبان در سال 1402

1-1 مقام‌های طالبان در رابطه به رسانه‌ها و خبرنگاران چه گفتند؟

ذبیح‌الله مجاهد سخنگوی طالبان روز 27 حوت 1401 در آستانه سال نو در گفتگو با رادیو دویچوله گفت که حکومت طالبان به نشانه احترام به خبرنگاران، روز ملی خبرنگار را پذیرفته‌ است. وی گفت:« ما در این روز به خاطر احقاق حقوق، هماهنگی و رفع موانع کار خبرنگاران، به عنوان روز خبرنگار می‌شناسیم و به آنها تبریک می‌گوئیم». 27 حوت را مرکز خبرنگاران افغانستان در سال 1392 به عنوان روز خبرنگار اعلام کرد که با استقبال جامعه رسانه‌ای کشور مواجه شد. در سال 1397 حکومت جمهوری این روز را ملی اعلام کرد و دستور داد در تقویم رسمی کشور درج شود.

30 حمل: مولوی عبدالکبیر معاون سیاسی رئیس‌الوزرای طالبان در یک «ضیافت افطاری» با شماری از مسئولان رسانه‌ها و خبرنگاران در کابل، رسانه‌ها را بازوی حکومت طالبان خواند. در خبرنامه ارگ به نقل از مولوی عبدالکبیر گفته شده است که طالبان «رسانه‌ها را پل ارتباطی میان دولت و ملت می‌داند و در جهت تقویت آنان تلاش می‌کند.»

16 ثور: خیرالله خیرخواه سرپرست وزارت اطلاعات و  فرهنگ طالبان در دیدار با مسئولین رسانه‌ها و خبرنگاران ولایت غزنی گفت که رسانه‌ها جایگاه پل را در یک جامعه دارند و این وزارت در تلاش است تا از بودجه داخلی طرز‌العملی را برای رسانه‌های داخلی ایجاد کند تا از امتیازات دولتی برخوردار شوند.

5 اسد: ریاست  نظارت بر امور نشراتی وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان‌ در خبرنامه‌ای گفته است که طرح صدور کارت خبرنگاری را در تمام کشور روی دست گرفته است و قرار است هویت تمام خبرنگاران در وزارت اطلاعات و فرهنگ ثبت شود. در این خبرنامه این اداره گفته شده است که خبرنگاران می‌توانند هر زمانی که به مشکلی مواجه می‌شوند از طریق یک شماره تماس ویژه که به طور شبانه روزی فعال است مشکل خود را مطرح کنند تا با آنها همکاری صورت بگیرد. این اداره گفت که کارت‌های خبرنگاری دارای بارکد می‌باشد که قابل اسکن بوده و تصویر آن در وب سایت وزارت اطلاعات و فرهنگ نمایش داده خواهد شد.

24 اسد: عبدالسلام حنفی، معاون اداری ریاست الوزراء طالبان در نشستی به مناسبت سالگرد پیروزی طالبان در کابل گفت که اگر کسی تحت پوشش خبرنگار بر خلاف منافع ملی افغانستان فعالیت کند، بازداشت می‌شود و تحت پیگرد قرار می‌گیرد.

28 سنبله: خیرالله خیرخواه سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان گفت که فعالیت رسانه‌هایی که از سوی احزاب سیاسی در کشور پیش برده می‌شوند، ارزیابی خواهند شد. وی گفت که وزارت اطلاعات و فرهنگ در تلاش است تا رسانه‌های استفاده‌جو و رسانه‌های که برای منافع کشور فعالیت می‌کنند را جدا بسازد و بر بنیاد  تخطی‌شان آن‌ها را به محکمه راجع خواهد ساخت در موردشان تصمیم گرفته شود.

19 میزان: حیات الله مهاجر فراهی معین وزارت امور نشراتی وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان به رادیو سلام وطندار گفت:« ما برای فعالیت رسانه‌ها تنها سه شرط قرار داده‌ایم، ارزش‌های اسلامی، منافع ملی و فرهنگ و آداب و رسوم افغانی، با درنظرگرفتن این سه مورد رسانه‌ها و تمامی اداره‌ها می‌توانند به فعالیت‌های خود ادامه دهند».

9 جدی: وزارت اقتصاد طالبان در نامه‌ای رسمی با امضاء «قاری دین محمد حنیف»، سرپرست این وزارت اعلام کرد که یک تعداد از تمویل‌کنندگان و مؤسسه‌های داخلی وخارجی علاقه‌مند به اجرای زمینه آگاهی دهی عامه، تحکیم صلح، دادخواهی، حل منازعات و امثال آن می‌باشند و بودجه‌های هنگفتی را برای اجرای این‌گونه پروژه‌ها صرف می‌کنند. در نسخه‌ای از این نامه که مرکز خبرنگاران افغانستان به آن دسترسی پیدا کرده است، آمده است:« از آن‌جایی که صلح در کشور[افغانستان] حاکم بوده و از طرف دیگر از طریق ادارات محترم ذیربط از قبیل وزارت ارشاد، حج و اوقاف(از طریق تبلیغ  و آگاهی دهی در منابر و مساجد و متنفذین قومی به طور دوام‌دار آگاهی دهی کامل پیرامون موضوعات مختلف در مطابقت با شریعت اسلام انجام می‌پذیرد، بناء تطبیق پروژه‌های موازی (فوق) نیاز و ضرورت اولیه پنداشته نمی‌شود.» در این نامه، از نهادهای داخلی و خارجی خواسته شده است تا بعد از این پروژه و یا بودجه‌ای بخاطر اجرای این گونه‌ پروژه‌ها اختصاص ندهند و در جهت حل نیازمندهای اولیه مردم از قبیل تطبیق پژوژه‌های خدمات بشردوستانه، توجه و همکاری لازم داشته باشند. در نامه وزیر اقتصاد طالبان تصریح شده است که این وزارت بعد از این از ثبت این‌گونه پروژه‌ها در سیستم آنلاین و طی مراحل آن در سطوح مختلف خودداری خواهد کرد و در صورت تطبیق، مؤسسه مورد نظر به کمیسیون عالی ارزیابی جهت انحلال سوق داده خواهد شد. مسؤلان شماری از رسانه‌ها در ولایات مختلف به مرکز خبرنگاران افغانستان گفتند که بعد از صدور این دستور، قرارداد تازه نشر اعلان‌ به ویژه اعلان‌های آگاهی دهی عامه نداشته‌اند و یا این‌گونه ‌اعلان‌ها که از سوی چند شرکت و یا مؤسسه تولیدی تهیه و به رسانه‌ها سپرده می‌شد، به طور چشم‌گیری کاهش یافته است.

1 حوت: محمد هاشم شهید ورور، رئیس دعوت و ارشاد وزارت عدلیه طالبان در جریان نشستی در کابل در مقابل دوربین فلمبرداری گفت: «کارمندان رسانه‌ها شما هم ریش بگذارید و از این کارها دست بکشید. تمام وقت تانرا صرف گرفتن تصویر نکنید. والله که تصویر گرفتن گناه کبیره است». افزون براین، ورور خطاب به خبرنگاران گفت:«تقریباً فکر و ذهن شان به سوی فساد می‌باشد. به گفته وی، خبرنگاران زمانی که صحبت از یک عالم یا مبلغ است، آن را تحریف می‌کنند و تنها همان بخش از صحبت‌ها  را نشر می‌کنند که برای‌شان خراب معلوم می‌شود.

8 حوت:  محمد خالد حنفی سرپرست وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان در دیدار با نمایندگان رسانه‌ها در کابل، هشدار داد اگر زنان هنگام نمایان شدن در تلویزیون‌ها و یا مصاحبه‌های تصویری صورت خود را نپوشانند، این احتمال وجود دارد که ملا هبت الله آخندزاده رهبر حکومت طالبان کار کردن زنان در رسانه‌ها را به طور کامل ممنوع کند.

13 حوت: مولوی حبیب‌الله حنفی، رئیس امر به معروف و نهی منکر ولایت تخار در دیدار با مسؤلان رسانه‌های محلی هشدار داد که حضور و کار زنان در رسانه‌های این ولایت قابل قبول نیست و این کار نباید صورت بگیرد. درحال حاضر شمار اندکی از زنان با رعایت دستور طالبان مبنی بر نبود مرد در محیط کاری‌شان، در تعدادی از رادیوهای محلی کار می‌کنند اما به دلیل این‌که احتمال دارد با یک مرد«نامحرم» صحبت کنند، اجازه اجرا و یا پیشبرد برنامه به صورت زنده و یا مستقیم را ندارند.

20 حوت: مرکز خبرنگاران افغانستان بعد از گفتگو با شماری از مسؤلان رسانه‌ها در ولایات مختلف کشور و بررسی وضعیت دریافت که فرکونسی شمار زیادی از رادیوها به دلیل تاخیر در پرداخت مالیات لغو شده است، هر چند هنوز امکان فعالیت آن‌ها وجود دارد. برخی از مالکان رادیو و تلویزیون‌ها که برای تجدید جواز اقدام کرده‌اند گفتند که با مشکلات و موانع زیادی در زمینه طی مراحل اسناد هم در سطح ولایات و هم در کابل، مواجه شده‌اند. گفته می‌شود بیشتر مانع تراشی‌ها از سوی استخبارات صورت می‌گیرد و در موارد زیادی کارمندان استخبارات به رسانه‌ها مراجعه کرده و فهرست و جزئیات برنامه‌های آن‌ها را بررسی می‌کنند و اگر به تخطی از دستورالعمل‌های طالبان متهم شوند، آن را در پرونده رسانه درج می‌کنند. درج آن‌چه که از سوی مسؤلان محلی و به ویژه استخبارات تخطی شمرده می‌شود، باعث شده است که طی مراحل تجدید جواز شماری از رسانه‌ها حتی در همان مراحل ابتدایی در سطح ولایات، با مشکل مواجه شود. در  عین حال، برخی از مسؤلان رسانه‌ها می‌گویند که در جریان سال 1402 برای پوشش برنامه‌های تبلیغاتی طالبان تحت فشار زیادی قرار داشته‌اند.

21 حوت: مسؤلان شماری از رسانه‌ها کابل و ولایات گفتند که در مورد این که با کی مصاحبه کنند و یا نکنند تحت فشار قرار دارند و حتی بخاطر گفتگو با کسانی که در «فهرست ممنوعه» استخبارات قرار دارند، هشدار دریافت کرده‌اند. این فهرست به افرادی فراتر از مخالفان نظامی و یا سیاسی طالبان، گسترش یافته اسست. در حالی که رسانه‌ها به دلیل محدودیت‌های اعمال شده، بیشتر از پیش بر برنامه‌های با محتوای دینی روی آورده‌اند، حتی در انتخاب عالمان دین و یا کارشناسان دینی برای برنامه‌های خود آزادی عمل ندارند. شماری از مالکان رسانه‌ها به مرکز خبرنگاران گفتند که حتی به دلیل دعوت ازعلما و یا کارشناسان دینی که نظری متفاوت با روایت مورد نظر مقام‌های طالبان در مسائل فقهی دارند تهدید شده‌اند. به طور مثال، گفته شده است که فلانی سلفی و یا وهابی بود و نباید در برنامه حضور می‌داشت.


2-1 مقام‌های طالبان در رابطه با رسانه‌های آزاد و خبرنگاران چه کردند؟

طالبان در همان روزهای نخست بازگشت دوباره به قدرت، رویکرد متفاوت حکومت‌ خود را در مورد رسانه‌ها مشخص کرد. ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان ۲۶ اسد ۱۴۰۰ (دو روز بعد از سقوط نظام جمهوری اسلامی) در یک نشست خبری در کابل گفت به رسانه‌ها اطمینان داده می‌شود که می‌توانند در چارچوب‌های فرهنگی و ارزش‌های اسلامی به کار خود ادامه بدهند. مجاهد افزود:«در چوکات اسلامی همه رسانه‌ها آزاد هست؛ رسانه‌ها باید بی‌طرف باشند[ما] در آینده متوجه نواقص آن‌ها خواهیم بود.» بیان دو اصطلاح گسترده و مبهم -چارچوب‌های فرهنگی و ارزش‌های اسلامی- به نگرانی‌های زیادی در مورد سرنوشت رسانه‌های آزاد دامن زد.

 با گذشت زمان، دو نگرش و عملکرد متفاوت در این زمینه از طالبان دیده شد. نخست آن‌که به طور رسمی اعلام شد که قوانین رسانه‌ای از جمله قانون رسانه‌های همگانی مصوب دوره جمهوری که -آزادی رسانه‌ها را به رسمیت می‌شناسد- مشکل خاصی ندارد و این قوانین تا زمانی که طرح تعدیل آن از سوی رهبری طالبان در قندهار توشیح شود، قابل اجرا می‌باشد. اما بجز نگاه گزینشی از جمله احیاء کمیسیون بررسی شکایات و تخلفات رسانه‌ای و امور مرتبط به ایجاد و انحلال رسانه‌ها و یا نهادهای رسانه‌ای و مکلفیت‌های اداری و مالیاتی آن‌ها، قانون رسانه‌ها در عمل به حاشیه رفت و دستورالعمل‌های کتبی و شفاهی مقام طالبان جایگزین شد.

تحقیق مرکز خبرنگاران افغانستان نشان می‌دهد بعد از سقوط نظام جمهوری، طالبان دست‌کم 17 دستورالعمل برای رسانه‌ها صادر کرده است که چهار مورد آن در سال 1402 بوده است. دستورالعمل‌های قبلی، طیف وسیعی از امور مرتبط با رسانه‌ها را در برمی‌گیرد که شامل ممنوع شدن کار زنان در رادیو تلویزیون ملی، ممنوع شدن پوشش خبری تظاهرات و اعتراض‌های مدنی، وضع محدودیت بر چگونگی تهیه و نشر خبر و گزارش و تولید محتوا، الزام به نام بردن از طالبان به عنوان حکومت افغانستان، ممنوع شدن نشر موسیقی، الزام زنان خبرنگار به پوشاندن صورت و منع حضور زنان در نمایش‌نامه‌ها و برنامه‌های سرگرمی رسانه‌ای، تفکیک جایگاه حضور زنان و مردان در رسانه‌ها و ممنوعیت مصاحبه زنان با مردان و یا مردان با زنان می‌شود. همچنان، خودداری رسانه‌ها از مصاحبه با مخالفان و منتقدان طالبان، ممنوع شدن پخش برنامه‌های رادیو تلویزیون‌های بین‌المللی در افغانستان، ممنوع شدن نشر اعلان‌های تجارتی با محتوای سیاسی، امنیتی و اجتماعی بدون هماهنگی با مقام‌های مسؤل، ممنوع شدن نقد مسؤلان حکومت طالبان و ممنوع شدن همکاری با «رسانه‌های ممنوعه» و یا رسانه‌های تبعیدی از دیگر دستورالعمل‌هایی است که همه آن‌ها با جدیت اجرا شده است.


1-2-1 دستورالعمل‌هایی که در سال 1402 صادر شد

طالبان تا پایان سال 1401، حداقل 13 دستورالعمل در زمینه کار خبرنگاران و رسانه‌ها در کشور صادر کردند و این روند در سال 1402 ادامه پیدا کرد.

(دستورالعمل چهاردهم): ممنوع شدن صدای زنان در رسانه‌های محلی ولایت هلمند

اداره محلی ولایت هلمند در ابتدای ماه اسد 1402 از رسانه‌های این ولایت خواست از نشر صدای زنان خودداری کنند. اداره اطلاعات و فرهنگ ولایت هلمند به چهار رادیوی سباوون، سکون، ژغ و رادیو لشکرگاه  در این ولایت هشدار داد که تحت هیچ شرایطی نباید صدای زنان را نشر کنند. این دستور دربرگیرنده نشر هر نوع برنامه مستقیم و یا غیر مستقیم با صدای زنان می‌شود.

(دستورالعمل پانزدهم): دستور به رسانه‌ها در خودداری از به کار بردن «اصطلاحات بیگانه»

 18 قوس 1402، ملا خیرالله خیرخواه سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان با صدور نامه‌ای از رسانه‌ها خواست تا بخاطر«حفظ هویت ملی» کشور، از به کار بردن «اصطلاحات بیگانه» خودداری کنند. خیرخواه در عین حال با اشاره به دو ماده از قانون رسانه‌های همگانی کشور که تمرکز آن بر حفظ ارزش‌های دینی، اخلاقی و اجتماعی می‌باشد، از رادیو و تلویزیون‌ها خواست تا اذان‌های پنج‌گانه را نشر کنند و تقدس مناسبت‌های اسلامی از جمله ماه رمضان را رعایت کنند.

دراین نامه که یک نسخه آن به دسترس مرکز خبرنگاران افغانستان قرار گرفت، دو موضوع پایداری، بقا و حفاظت از زبان‌های ملی و رسمی و فعالیت‌های رسانه‌ای در پرتو قانون رسانه‌های همگانی کشور مطرح شده است. خیرالله خیرخواه در این نامه گفته است که زبان‌های ملی و رسمی نشانه هویت ملی هر کشوری است و برای بقا و پایداری هر ملتی لازم است که زبان و فرهنگ خود را حفظ کند. وی گفته است:« وزارت اطلاعات و فرهنگ به منظور بقا، دوام، غنی سازی، توسعه و صیانت امن از زبان‌های ملی و رسمی]فارسی، پشتو[، امیدوار است که تمامی رسانه‌های کشور در برنامه‌ها، مصاحبه‌ها، خبرها، تبصره‌ها و نوشته‌های خود از اصطلاحات، واژه‌ها و الفاظ زبان‌های دیگر پرهیز کنند و اصول، قواعد و دستورزبان زبان‌های ملی و رسمی خود را در نظر بگیرند تا زبان‌های کشور از تداخل، تأثیر و نفوذ زبان‌های بیگانه مصون بمانند». با وصف این، منابع به مرکز خبرنگاران افغانستان گفتند که هدف این دستورالعمل رسانه‌هایی است که با «دستور زبان» مورد نظر هیئت حاکم به ویژه در مورد زبان فارسی/فارسی دری موافق نیستند و آن را به چالش کشیده‌اند.

(دستورالعمل شانزدهم): ممنوع شدن عکاسی و تصویربرداری در نشست‌های رسمی و غیر رسمی مسؤلان محلی قندهار

 والی سرپرست طالبان در قندهار عکاسی و تصویربرداری را در نشست‌های رسمی و غیر رسمی مسؤلان محلی، ممنوع کرد. مرکز خبرنگاران افغانستان به یک نسخه این دستور که به امضاء «ملا شیرین آخند» والی سرپرست طالبان در قندهار نشر شده است، دسترسی پیدا کرده است. دراین دستورالعمل که در برمبنای تاریخ هجری قمری(25 جمادی الاول 1445) برابر با 29 دلو 1402 صادر شده است، خطاب به مسؤلان محلی و نظامی قندهار گفته شده است:« از طریق این نامه به همه شما هدایت داده می‌شود در آینده(پس از این) از عکاسی و تصویربرداری در مجالس رسمی و غیر رسمی خود، بخاطر این‌که ضرر آن از فایده اش بیشتر است، خودداری کنید. گزارش‌های کاری خود را به شکل نوشتاری و صوتی به نشر برسانید.» در ادامه این دستورالعمل ملاشیرین آخند تصریح کرده است که از تاریخ ابلاغ این نامه، هرکس(شخص مسؤل) باید آن را در اداره خود اجرا کند.

بعد از ممنوع شدن عکاسی و تصویربرداری در نهادهای دولتی ولایت در قندهار، در ولایت همجوار، هلمند نیز نشانه‌های تازه‌ای از تشدید محدودیت در دسترسی به اطلاعات دیده شده است. منابع در هلمند می‌گویند که مولوی عبدالرحمان کندزی والی طالبان در این ولایت که یک چهره «میانه رو» شناخته می‌شد وعکس‌های خود را در فیسبوک نشر می‌کرد، به تازگی از مصاحبه با خبرنگاران خودداری می‌کند و اجازه نمی‌دهد از او عکس گرفته شود. همچنان، منابع در تخار به مرکز خبرنگاران افغانستان گفتند که مولوی عبیدالله امین زاده والی طالبان در تخار از مصاحبه با رسانه‌ها خودداری می‌کند و به خبرنگاران اجازه نمی‌دهد از او عکس بگیرند. امین‌زاده در اواخر ماه سنبله سال جاری آغاز به کار کرد.

(دستورالعمل هفدهم): ممنوع شدن تماس تلفنی دختران را رادیوها و تلویزیون‌ها در ولایت خوست

قوماندانی امنیه خوست در نامه‌ای رسمی، ضمن ممنوع اعلام کردن هر نوع تماس تلفنی دختران با رادیوها و تلویزیوهای این ولایت، به مسؤلان رسانه‌ها هشدار داد در صورتی که زمینه تماس تلفنی دختران با رسانه‌ها را فراهم کنند، احضار و مورد پیگیرد قرار خواهند گرفت.مرکز خبرنگاران افغانستان به نسخه‌ای از یک نامه رسمی که روز شنبه 5 حوت 1402 به امضاء «عبدالرشید عمری» قوماندان امنیه طالبان در ولایت خوست صادر شده است، دسترسی پیدا کرده است. در این نامه آمده است:«بعضی از رادیوهای خصوصی خوست به فساد اخلاقی دامن می زنند که مثال خوب آن نشر درس‌های مکاتب و یا برنامه‌های اجتماعی است که در آن دختران زیادی سهم می‌گیرند.» قوماندان امنیه خوست گفته است:« با سوء استفاده از همین برنامه‌های درسی و اجتماعی، دختران در وقت رسمی و غیر رسمی با گردانندگان برنامه‌ها تماس‌های غیرمشروع تلفونی برقرار می‌کنند که این نوع تماس‌های تلفونی از یک سو جامعه را به سوی فساد اخلاقی سوق می‌دهد و از طرف دیگر خلاف موازین اسلامی می‌باشد».

 در نامه با بیان این‌که رادیوها و تلویزیون‌های محلی برای نشر برنامه‌های درسی مکاتب از ریاست معارف جواز ندارند، از ریاست اطلاعات و فرهنگ این ولایت خواسته شده است تا این نامه را به رسانه‌ها ابلاغ کند. قوماندانی امنیه خوست در پایان نامه هشدار داده است در صورتی که رسانه‌های محلی به فراهم کردن زمینه تماس تلفنی دختران با برنامه‌های این رسانه‌ها ادامه دهند، مسؤلان آن‌ها احضار و تحت تعقیب قانونی قرار خواهد گرفت.

هر چند دستورهای قبلی و جدید انجام برخی کارها از سوی خبرنگاران و رسانه‌ها را ممنوع می‌کند و یا در موردشان هشدار می‌دهد اما در مورد پیامدهای سرکشی از‌ آن‌ها چیزی نمی‌گوید. با این‌حال، یافته‌های مرکز خبرنگاران افغانستان نشان‌ می‌دهد که خبرنگارانی که این دستورها را نادیده گرفته‌‌اند، تهدید و یا زندانی شده‌اند و رسانه‌ها نیز با اقدام‌های تنبیهی از جمله منع فعالیت موقت یا دائمی مواجه شده‌اند.


1-2-2 آمار نقض آزادی رسانه‌ها و خبرنگاران به تفکیک حوزه‌های کشور

حوزه پایتخت(کابل): در سال 1402 در حوزه پایتخت که در این گزارش شامل ولایات کابل، پروان، پنجشیر، کاپیسا و میدان وردک می‌شود، 31 مورد که شامل 23 بازداشت و 8 تهدید می‌شود، ثبت شد. این تعداد رویداد شامل 29 رویداد(22 بازداشت، 7 تهدید)‌ در کابل، 2 رویداد(1 بازداشت، 1 تهدید) در پروان می‌باشد.

حوزه شمال: در این حوزه که شامل ولایات بلخ، فاریاب، جوزجان و سمنگان می‌شود، در ۱۲ ماه گذشته، 11 رویداد ثبت شده است. از این تعداد، 5 مورد( 4 تهدید، 1 بازداشت) در سمنگان، 3 مورد(2 تهدید، 1 بازداشت) در بلخ،  2 تهدید در جوزجان و 1 بازداشت در فاریاب رخ داده است.

 حوزه شمال شرق: در این حوزه که شامل ولایات بدخشان، تخار، بغلان و کندز می شود، 9 رویداد گزارش شده است. از آن جمله، 4 مورد( 3 بازداشت، 1 تهدید) در کندز، ۳ بازداشت در بغلان، 1 تهدید در بدخشان و 1 تهدید در تخار ثبت شده است.

حوزه جنوب: دراین حوزه که شامل ولایات قندهار، هلمند، ارزگان، زابل و نیمروز می‌شود، 12 رویداد ثبت شده است. از این تعداد، 5 مورد(4 بازداشت، 1 تهدید) در قندهار، 4 تهدید در هلمند، 2 بازداشت در زابل و 1 بازداشت در ارزگان رخ داده است.

حوزه جنوب شرق: در حوزه جنوب شرق که در این گزارش شامل ولایات خوست، پکتیا، پکتیکا، لوگر و غزنی می‌شود 39 رویداد ثبت شده است. این رویدادها شامل 30 مورد(25 تهدید، 5 بازداشت) در خوست، 7 رویداد (5 تهدید، 2 بازداشت) در غزنی، 1 تهدید پکتیکا و 1 بازداشت در پکتیا می‌باشد.

حوزه شرق: در حوزه شرق که در برگیرنده ولایات ننگرهار، لغمان، کنر و نورستان می‌باشد، 10 رویداد ثبت شده است که شامل 9 مورد(6 تهدید، 3 بازداشت) در ننگرهار و ۱ بازداشت در کنر می‌باشد.

حوزه غرب: در حوزه غرب که شامل ولایات هرات، بادغیس و فراه می‌شود، 5 رویداد ثبت شده است. از این تعداد، 2 مورد تهدید در هرات،2 تهدید در بادغیس  و1 بازداشت در فراه  می‌باشد.

حوزه مرکز: در حوزه مرکز که در این گزارش شامل ولایات بامیان، غور و دایکندی می‌شود، 22 رویداد ثبت شده است. از این تعداد، 13 مورد (9 تهدید، 4 بازداشت) در دایکندی و 9 مورد( 6 تهدید، 3 بازداشت) در دایکندی می‌باشد.


رویدادهای برجسته سال  1402

1- برگزاری دادگاه‌های مدیران مسؤل دو رادیو در فاریاب و دایکندی

در سال 1402، گزارش برگزاری محکمه مدیرمسؤل رادیو ممتاز در شهر میمنه مرکز ولایت فاریاب و مدیر مسؤل رادیو نسیم در شهر نیلی مرکز ولایت دایکندی در شمارشگر مرکز خبرنگاران افغانستان به ثبت رسید.

1-1: محکومیت صاحب امتیاز رادیو ممتاز در فاریاب به یک سال زندان

27 اسد: محکمه ابتدایی میمنه مرکز ولایت فاریاب، امین‌الله عالمی، صاحب امتیاز و مدیر مسؤل رادیو محلی ممتاز در ولایت فاریاب را به یک سال زندان محکوم کرد. عالمی 31 سرطان 1402 در میمنه بازداشت شد. منابع محلی در فاریاب به مرکز خبرنگاران گفتند که بازداشت مدیر مسؤل رادیو ممتاز به فعالیت او به عنوان صاحب امتیاز و مدیر مسؤل رادیو ممتاز ارتباطی ندارد و او در پیوند به یک «موضوع غیر رسانه‌ای و شخصی» بازداشت و محاکمه شده است.

2-1: محکومیت مدیر مسؤل رادیو نسیم به یک سال زندان

محکمه ابتدایی نیلی مرکز ولایت دایکندی، روز 20 قوس، سلطان علی جوادی مدیر مسؤل رادیو خصوصی نسیم در این ولایت را به اتهام تبلیغات علیه طالبان و جاسوسی برای کشورهای خارجی به یک سال زندان محکوم کرد.  یک منبع محلی به مرکز خبرنگاران افغانستان گفت که محکمه ابتدایی شهری به جوادی گفته است که به نفع اوست که این حکم را بپذیرد و خواستار تجدید نظر نشود و جوادی نیز این درخواست محکمه را پذیرفته است. به گفته این منبع، همسر جوادی نیز در این جلسه محاکمه حضور داشت و جوادی بعد از ابلاغ حکم به زندان انتقال داده شد.


2- ادامه روند بازداشت گسترده خبرنگاران

در سال 1402، 59 رویداد بازداشت خبرنگاران در کشور در شمارشگر مرکز خبرنگاران افغانستان ثبت شد که نشان دهنده سطح بسیار بالای خطرهایی است که خبرنگاران در کشور با مواجه می‌باشند. بیشتر این بازداشت‌ها، موقت بوده و از یک تا چند ساعت و چند روز و حتی چند هفته طول کشیده است و در مواردی تا چندین ماه ادامه یافته است. در این‌ گزارش در مورد شماری این بازداشت‌ها معلوماتی ارایه شده است اما به دلیل ملاحظات امنیتی همه موارد درج نشده است.

17 حمل: غلام‌علی وحدت گزارشگر تلویزیون تنویر، نورآغا سادات گزارشگر و صفی‌الله صفا تصویربردار رادیو و تلویزیون ملی ولایت بغلان، بعد از ۲۸ ساعت از بازداشتگاه استخبارات با ارایه«ضمانت»آزاد شدند. برخی منابع محلی گفتند که این خبرنگاران به در پیوند به محتوای گزارشی در مورد وضعیت امنیتی بغلان که از تلویزیون ملی نشر شد، بازداشت شده بودند.

14 ثور: خیرالله پرهر خبرنگار ورزشی در ولایت ننگرهار، بعد از حدود چهار ماه با سپردن «ضمانت» آزاد شد.. خیرالله پرهر 19 جدی 1401 از سوی اداره استخبارات در کابل بازداشت شده بود.

20 ثور: مسؤلان سه رسانه خصوصی و یک گزارشگر محلی در خوست که 18 ثور بازداشت شده بودند، آزاد شدند. سخیسرورمیاخیل مدیر مسؤل رادیو و تلویزیون غرغشت، محمدالدین شاه خیالی مدیر مسؤل رادیو ولس غژ، پامیراندیش مهیدی، مدیر مسؤل رادیو چنار و عبدالرحمان آشنا گزارشگر رادیو نن به دلیل نشر موسیقی در این رسانه‌ها بازداشت و تحت تحقیق قرار گرفتند.

29 ثور:علی لطیفی خبرنگار افغان-امریکایی که شب هنگام از سوی پولیس طالبان در کابل بازداشت شده بود، صبح 29 ثور آزاد شد. علی لطیفی در توییتی اعلام کرد که او بخاطر « یک سوء تفاهم» بازداشت شده بود.

30 جوزا: رضا شهیر خبرنگار سابق تلویزیون راه فردا که خانواده‌اش گفته بود چهار روز قبل بعد از بازگشت از ایران در مسیر شاهراه هرات-کابل توسط نیروهای طالبان بازداشت شده است، از آزادی‌اش خبر داد. در حالی که مسؤلان محلی طالبان در ولایت زابل خبر بازداشت رضا شهیر رد کردند، اما رضا شهیر به مرکز خبرنگاران افغانستان گفت که در جایی مربوط به ولایت زابل از سوی شماری از افراد مسلح که خود را مربوط به طالبان می‌خواندند، به اتهام فعالیت‌های خبرنگاری‌اش بازداشت شده بود. شهیر گفت که به دلیل «نگرانی‌های امنیتی» نمی‌تواند جزئیات بیشتری ارائه کند.

21 سرطان: لطیف یعقوبی خبرنگار تلویزیون آشنا(صدای امریکا) که توسط کارمندان اداره امر به معروف غزنی از یک تالار عروسی بازداشت شده بود، بعد از سپری کردن یک شب، آزاد شد.

4 اسد: عرفان الله بیدار مجری رادیو صفا در جلال آباد بعد از دو هفته از زندان آزاد شد. بیدار بعد از ظهر 21 سرطان از مقابل جاده مسجد عیدگاه جلال آباد مرکز ولایت ننگرهار همراه با موترش ناپدید شد. منابع به مرکز خبرنگاران گفتند که او از سوی اداره استخبارات بازداشت شده بود.

14 اسد: سید نصرت مهدی  تصویربردار و خلیل بنا گزارشگر محلی در کابل، بعد از حدود پنچ ماه از زندان استخبارات آزاد شدند. این دو خبرنگار به اتهام همکاری با تلویزیون آمو بازداشت شده بودند.

15 اسد: سید وحدت‌الله ابدالی خبرنگار خبرگزاری دولتی باختر در ولایت غزنی بازداشت شد. یک منبع محلی گفت که ابدالی در محل زندگی‌اش- قریه قلعه نو ولسوالی خواجه عمری- از سوی قوماندانی امنیه این ولسوالی همراه با شمار زیادی از اهالی محل در ارتباط با یک موضوع جنایی بازداشت گردید و بعد از یک هفته آزاد شد.

22 اسد: عطاء‌الله عمر خبرنگار طلوع‌نیوز و وحید‌الرحمان افغان‌مل و شمس‌االله عمری خبرنگاران آزاد در قندهار از سوی استخبارات بازداشت شدند.

4 سبنله: محمد حسین ولایتی عکاس خبرگزاری تسنیم ایران که 28 اسد هنگام خروج از افغانستان، توسط استخبارات در میدان هوایی کابل بازداشت شده بود، آزاد و به سفارت این کشور انتقال داده شد. به گفته تسنیم، ولایتی در یک سفر کاری به افغانستان رفته بود.

9 سنبله: حسیب حساس خبرنگار رادیو سلام وطندار در کندز، حبیب‌الله سراب خبرنگار تلویزیون آریانانیوز در ولایت پکتیا و پرویز سرگند خبرنگار آزاد در ولایت کنر بعد از سه هفته از زندان آزاد شد. این خبرنگاران توسط اداره استخبارات  بازداشت شده بودند.

9 سنبله: عطاءالله عمر گزارشگر طلوع نیوز در قندهار، محبوب‌الله حکیمی، گزارشگر آزاد در زابل، و فقیرمحمد فقیرزی و جان‌آغا صالح گزارشگران رادیو کلید در ننگرهار و حسیب حساس گزارشگر سلام وطندار درکندز از زندان آزاد شدند. عطاءالله عمر، 22 اسد، محبوب‌الله حکیمی، 21 اسد و فقیرمحمد فقیرزی، جان‌آغا صالح و حسیب حساس، 30 اسد بازداشت شده بود.

11 سنبله: شاه‌محمود همدرد خبرنگار تلویزیون ملی در ارزگان آزاد شد. همدرد 30 اسد در ترینکوت مرکز ولایت ارزگان بازداشت شده بود.

26 میزان: مرتضی بهبودی، خبرنگار افغان-فرانسوی زندانی در کابل بعد از 284 روز آزاد شد. بهبودی که سابقه کار به عنوان عکاس خبری و گزارشگر را با شماری از رسانه‌های فرانسوی در کارنامه دارد، 17جدی 1401 هنگامی که می‌خواست اعتبارنامه کاری‌اش را در کابل دریافت کند، از سوی استخبارات به اتهام جاسوسی بازداشت شد.

28 قوس: روح‌الله سنگر خبرنگار طلوع نیوز در ولایت پروان که روز 26 قوس از سوی اداره استخبارات این ولایت بازداشت شده بود، آزاد شد. مسؤلان محلی در مورد دلیل بازداشت این خبرنگار ابراز نظر نکردند اما برخی منابع آگاه به مرکز خبرنگاران گفتند که سنگر در پیوند به رعایت نکردن دستورالعمل‌های رسانه‌ای اداره محلی طالبان بازداشت شد.

30 قوس: عبدالرحیم محمدی خبرنگار تلویزیون تمدن در ولایت قندهار بعد از 17 روز آزاد شد. این خبرنگار محلی 13 قوس از سوی استخبارات قندهار احضار و بازداشت شده بود. تلویزیون تمدن و خانواده محمدی در مورد دلیل بازداشت و شرایط آزادی این خبرنگار ابراز نظر نکردند.

30 جدی: احمد جواد رسولی و عبدالحق حمیدی خبرنگاران خبرگزاری «گردش اطلاعات» که دو روز پیش از سوی اداره استخبارات در کابل بازداشت شده‌ بودند، آزاد شدند. این دو خبرنگار بعد از بازجویی به خاطر کارهای رسانه‌ای‌شان، با امضای تعهدنامه‌ای مبنی بر رعایت خط و مشی رسانه‌ای طالبان، آزاد شدند.

5 دلو: احسان اکبری، خبرنگار خبرگزاری «کیودو» جاپان بعد از 9روز از زندان آزاد شد. یک عضو خانواده احسان اکبری به مرکز خبرنگاران افغانستان گفت که  این خبرنگار با «سپردن تعهد» آزاد شده است و برخی اسناد هویتی او نیز از سوی استخبارات ضبط شده است.

احسان اکبری اپان 27 جدی به مرکز اطلاعات و رسانه‌های حکومت طالبان احضار و بازداشت شد. یک روز بعد، نیروهای استخبارات با هجوم به دفتر کار این خبرنگار در منطقه شهر نو کابل، لوازم و تجهیزات کاری او از جمله کمپیوتر لپ‌تاپ و کمره عکاسی‌اش را ضبط کردند و سپس او را مجبور کردند به خانه‌اش زنگ بزند که موبایل هوشمند‌ش را به کارمندان استخبارات که به دروازه خانه‌اش می‌روند، تحویل دهد.

23 دلو: سیف‌الله کریمی، خبرنگار خبرگزاری پژواک در سمنگان که به دستور والی این ولایت بازداشت شده  بود، بعد از دو روز آزاد شد. کریمی روز شنبه 21 دلو بعد از احضار به دفتر والی، بازداشت شد و از آن زمان از او خبری نبود. ریاست اطلاعات و فرهنگ سمنگان در تماس تلفنی با کریمی، از او خواسته بود که به درخواست منشی والی، به دفترش برود. منابع می‌گویند که این خبرنگار در دفتر والی زندانی بوده است.

29 دلو:  منصور نیکمل، مدیر مسؤل خبرگزاری «خامه پرس» که در وزارت امر به معروف و نهی از منکر بازداشت شده بود، آزاد شد. این خبرنگار  بعد از سپری کردن یک شب در بازداشتگاه وزارت امر به معروف در کابل، با ارایه ضمانت آزاد شد. نیکمل در پیوند به نشر گزارشی در مورد بازداشت‌های اخیر زنان متهم به رعایت نکردن حجاب و تاثیر آن بر میزان حضور زنان در سطح شهر کابل، به وزارت امر معروف احضار شده بود.


3- رسانه‌هایی که در سال 1402 به دستور مقام‌های طالبان بسته شدند و یا فعالیت آن‌ها متوقف گردید

11 حمل: رادیو بانوان در فیض آباد مرکز ولایت بدخشان به دستور ریاست اطلاعات و فرهنگ و ریاست امر به معروف و نهی از منکر این ولایت، بسته شد. ناجیه سروش، مدیر مسؤل رادیو صدای بانوان بدخشان گفت که پس از نشر یک سرود دینی عربی همراه با موسیقی از رادیو بانوان، مسؤلان محلی دستور توقف فعالیت این رادیو را صادر کردند. رادیو بانوان 17 حمل بعد از این که مدیر مسؤل این رسانه یک تعهدنامه کتبی را مبنی بر نشر نکردن موسیقی امضاء کرد، اجازه فعالیت بدست آورد و بازگشایی شد.

9 اسد: کارگاه آموزشی خبرنگاری که از سوی رادیو و تلویزیون همیشه بهار با حضور زنان و مردان در جلال‌آباد مرکز ولایت ننگرهار راه‌‌اندازی شده بود، از سوی نیروهای امنیتی طالبان در این ولایت بسته شد. اتل استانکری مدیر مسؤل همیشه بهار گفت که این رویداد بعد از ظهر 9 اسد رخ داد و نیروهای امنیتی طالبان ضمن رفتار خشونت آمیز با کارمندان رادیو و تلویزیون همیشه بهار و تهدید آنان گفتند که اجازه ندارند چنین برنامه‌ای با حضور دختران برگزار کنند و سپس با تهدید به شرکت کنندگان دستور دادند هر چه زودتر آن‌جا را ترک کنند.

10 اسد: یک روز بعد از بسته شدن کارگاه آموزش خبرنگاری شبکه رادیو و تلویزیون همیشه بهار در جلال‌آباد، دروازه این رسانه نیز بنا به دستور اداره محلی بسته شد. اتل‌ استانکزی، مدیر مسؤل همیشه بهار گفت:« نیروهای امنیتی مربوط به قوماندانی امنیه حالی ساعت ۶ بعد از ظهر امروز با ضمن اخراج کارمندان از ساختمان رادیو و تلویزیون همیشه بهار در حوزه چهارم جلال‌آباد، دروازه آن را قفل زدند». همیشه بهار 29 اسد اجازه فعالیت بدست آورد و بازگشایی شد.

10 اسد: در پی دستور اداره محلی ننگرهار مبنی بر بستن دروازه  رادیو و تلویزیون همیشه بهار در جلال آباد مرکز این ولایت، رادیو محلی «نن» و فرستنده رادیو «جوانان» که در ساختمان همیشه بهار قرار دارند، نیز از فعالیت بازماندند. فرستنده رادیو جوانان برنامه‌های این رادیوی مستقر در کابل را در ننگرهار نشر می‌کند. به این دو رسانه 19 اسد اجازه بازگشایی داده شد.

5 میزان: رادیو نسیم در دایکندی از سوی استخبارات این ولایت بسته شد و سلطان‌علی جوادی مدیر مسؤل و سیف‌الله رضایی و مجتبی  قاسمی دو خبرنگار این رسانه را نیز بازداشت کردند. هرچند کارمندان رادیو نسیم بعد از 5 ساعت آزاد شدند اما کارمندان استخبارات به جوادی گفته بودند که رادیو نسیم تا «اطلاع ثانوی» مسدود خواهد بود. رادیو نسیم 12 حوت بعد از حدود 5 ماه بازگشایی شد اما سلطان‌علی جوادی مدیر مسؤل این رسانه که به اتهام جاسوسی به یک سال زندان محکوم شده است، همچنان در زندان بسر می‌برد.  

26 جدی: رادیو خصوصی«نن» در ولایت خوست به دلیل «موضوع حقوقی»، به دستور مسؤلان محلی طالبان در این ولایت بسته شد و از فعالیت بازماند. یک منبع محلی به مرکز خبرنگاران افغانستان گفت:« نیروهای امنیتی مربوط به قوماندانی امنیه خوست حوالی ساعت 12 ظهر امروز با حضور در ساختمان رادیو درناحیه دوم خوست، ضمن تهدید کارمندان، با توسل به زور، وسایل و تجهیزات رادیو نن را از ساختمان این رسانه بیرون کردند و دروازه آن را بستند».

20 حوت: رادیوهای خصوصی شمله و دهکده در شهر غزنی مرکز ولایت غزنی برای بار دوم به دستور شاروالی این شهر بسته شد. شاروالی از رسانه‌های محلی خواسته است از این اداره جواز فعالیت بگیرند.  رادیو شمله پیش از این در 10 حوت بسته شده بود. این درخواست غیر قانونی درحالی مطرح شده است که این دو رسانه از وزارت‌های اطلاعات و فرهنگ و مخابرات و تکنالوژی معلوماتی جواز کار دارند. عبدالولی جلال‌زی مسؤل مطبوعاتی شاروالی غزنی گفته است که از کابل بخاطر این‌کار زیر فشار قرار دارد و رسانه‌ها باید این دستور را اجرا کنند.


4- رسانه‌هایی که در سال 1402 در افغانستان اعلام موجودیت کردند و یا از آغاز دوباره فعالیت خبر دادند

2 حمل: رادیو خصوصی «امید» در کابل راه‌اندازی شد. این رادیو که روی موج اف ام 103.7 فعالیت دارد، برنامه‌های اجتماعی و دینی و اقتصادی نشر می‌کند.

1 حمل: رادیو خصوصی «یسرا» در شهر میمنه مرکز ولایت فاریاب راه اندازی شد. غلام محمد برومند مدیر مسؤل رادیو یسرا گفت که برنامه‌های این رادیو در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی، ادبی و آموزش مضامین مکتب است و روی موج 98.5 اف ام در میمنه و ولسوالی‌های قیصار، المار و پشتونکوت قابل دسترس می‌باشد.

7 حمل: رادیو رابعه بلخی در مزار شریف مرکز ولایت بلخ که سال گذشته به دلیل آتش سوزی از فعالیت بازمانده بود، دوباره راه اندازی شد. شکیبا موحد، مسئول رادیو رابعه بلخی گفت که این رادیو که یک رسانه ویژه زنان است با 11 کارمند بازگشایی شد.

19 حمل: بعد از گذشت ۴۰ روز از آتش سوزی گسترده در ساختمان رادیو خصوصی نهاد در مزارشریف که باعث توقف فعالیت آن شده بود، این رادیو دوباره راه اندازی شد. سید محمد یزدان پرست، مدیر مسؤل رادیو نهاد به مرکز خبرنگاران افغانستان گفت که با تلاش تیم کاری رادیو نهاد، دفتر و استدیوی رادیو، دوباره بازسازی و زمینه برای آغاز دوباره آن فراهم شد. به گفته وی، رادیو نهاد در حال حاضر۵/۱۳ ساعت در شبانه‌روز فعالیت دارد و طیفی از برنامه‌های خبری، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، دینی و آموزشی را تهیه و نشر می‌کند.

21 حمل: در ولایت زابل، در نبود هیچ تلویزیون و نشریه چاپی محلی، رادیو «پیغام» به عنوان پنجمین رادیو خصوصی بعد از چند روز  نشر آزمایشی به طور رسمی در شهر قلات مرکز این ولایت راه اندازی شد.  روح الله حکیمی، مدیر مسؤل رادیو پیغام گفت که این رادیو را با سرمایه گذاری شخصی به طور مشترک با احمدشاه مخلص یکی از فرهنگیان زابل تأسیس کرده است و هدف آن پوشش موضوع‌ها و مسائل روز زابل می‌باشد.

15 ثور: رادیو خصوصی «اتحاد» در شهر پل علم مرکز ولایت لوگر راه اندازی شد. فرهاد غفوری مؤسس رادیو اتحاد گفت که برنامه‌های سیاسی، اجتماعی، دینی و فرهنگی تهیه می‌شود و افزون بر مرکز ولایت، در ولسوالی‌های اطراف نیز قابل دسترس است.

24 جوزا: تلویزیون خصوصی «سباوون» در هلمند بعد از حدود دو سال توقف، دوباره در لشکرگاه مرکز این ولایت فعال شد. غلام نبی اکمل، مدیر مسؤل سباوون گفت که این تلویزیون روزانه شش ساعت فعالیت دارد و افزون بر لشکرگاه، در بیشتر ولسوالی‌های ولایت هلمند نیز قابل دسترس است. به گفته وی، برنامه‌های سباوون شامل بخش‌های خبری، دینی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی می‌شود.

1 سرطان: آژانس خبری غیر دولتی «گردش اطلاعات» در کابل افتتاح شد. جواد رسولی صاحب امتیاز گردش اطلاعات گفت که این خبرگزاری به طور مستقل و مطابق با اصول خبرنگاری، اوضاع کشور را پوشش می‌دهد.

2 اسد: ماهنامه دولتی «زابل-کلات» در ولایت زابل که قبل از سقوط نظام جمهوری غیرفعال شده بود، دوباره آغاز به فعالیت کرد. این نشریه اکنون با تغییر نامه به « زابل سورغر»، هر 15 روز منتشر می‌شود.

15 اسد: هفته‌نامه «لاس» در میدان‌شهر مرکز ولایت میدان وردک به جمع مطبوعات کشور اضافه شد. اسرار وصال، مسئول این نشریه گفت که مطالب لاس در زمینه‌های فرهنگی، ادبی و اجتماعی تهیه و نشر می‌شود.

18 اسد: رادیو خصوصی«الفت» در ولسوالی شینواری ولایت ننگرهار راه اندازی شد. این رادیو در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و دینی برنامه تولید و در شبانه روز 14 ساعت فعالیت دارد. به گفته منابع محلی، برنامه‌های رادیو الفت در منطقه شینواری و حومه آن قابل دسترس است.  

14 سنبله: «رادیو صدای شریعت» در ولسوالی رستاق ولایت تخار با حضور مسؤلان وزارت اطلاعات و فرهنگ و دفاع طالبان راه‌اندازی شد. برنامه‌های این رادیو در زمینه‌های دینی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی تهیه و روی موج ۸۸,۳ اف ام قابل دسترس است. گفته می‌شود رادیو صدای شریعت نخستین شبکه رادیویی است که در این ولسوالی ایجاد شده است. 

21 سنبله: شبکه ولایتی «صدای شریعت» و شبکه ولایتی «تلویزیون ملی» در ولایت زابل افتتاح شد. این دو رسانه محلی که زیر پوشش «رادیو و تلویزیون ملی افغانستان» قرار دارند، با حضور مسؤلان محلی و خبرنگاران در شهر قلات مرکز این ولایت راه اندازی شد. مختار احمد امیری مسؤل امور نشراتی رادیو و تلویزیون ملی  در زابل گفت که شبکه محلی تلویزیون ملی روزانه دو ساعت برنامه تولید و نشر می‌کند و برنامه‌های رادیو نیز از ساعت 6 صبح آغاز می‌شود و تا 11 شب ادامه دارد.

5 میزان: شبکه محلی رادیو «صدای شریعت» در شرنه مرکز ولایت پکتیکا راه اندازی شد. این شبکه رادیویی زیر پوشش «رادیو و تلویزیون ملی افغانستان» فعالیت دارد.

9 میزان: رادیو خصوصی «میلمه» که بعد از سقوط نظام جمهوری غیر فعال شده بود، دوباره راه اندازی شد. ارشاد غفوری مدیر مسؤل رادیو میلمه گفت که برنامه‌های این رادیو در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و ادبی و سیاسی تهیه و نشر می‌شود. به گفته غفوری، رادیو میلمه افزون بر شهر شرنه مرکز ولایت پکتیکا، در ولسوالی‌های اطراف آن نیز قابل دسترس است.

5 عقرب: رادیو خصوصی «استقلال» در کابل که دو سال پیش از روی کارآمدن طالبان از فعالیت بازمانده بود، دوباره گشایش یافت. عبیدالله نجرابی مدیر مسؤل رادیو استقلال گفت که برنامه‌های این رادیو افزون بر کابل، در ولایات همجوار نیز قابل دسترس است.

17 عقرب: تلویزیون خصوصی «مشعل» در کابل پس از دو سال توقف، دوباره بازگشایی شد. فتح‌الله بابکرخیل، مؤسس تلویزیون مشعل گفت که این تلویزیون برنامه‌های خبری و آموزشی خواهد داشت. لویزون مشعل در سال ۱۳۹۷ راه اندازی شد  اما بعد از سقوط نظام جمهوری از فعالیت بازماند.

29 قوس: رادیو خصوصی «مسکا» در لشکرگاه ولایت هلمند که بعد از سقوط نظام جمهموری در سال 24 اسد 1400 از فعالیت باز مانده بود، دوباره بازگشایی شد.

24 جدی: رادیو خصوصی «عینک» در ولایت لوگر، بعد از حدود دو ماه نشر آزمایشی به طور رسمی در شهر پل‌علم مرکز این ولایت راه‌اندازی شد. مطیع‌الله سرور مدیر مسؤل رادیو عینک گفت که این رادیو از ساعت 6 صبح تا ۱۲ شب فعالیت دارد و برنامه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، دینی، صحی، آموزشی و تربیتی و همچنان برنامه‌های ویژه کودکان و زنان را تولید و نشر می‌کند. به گفته مدیر مسؤل عینک، برنامه‌های این رادیو افزون بر ولایت لوگر، در بخش‌های زیادی از ولایات میدان وردک، پکتیا و کابل نیز روی موج 95.5 اف‌ام قابل دسترس است.

24 دلو: رادیو خصوصی نشاط در ولایت فراه بعد از هشت ماه توقف، بازگشایی شد. این رادیو به دلیل مشکل اقتصادی بسته شده بود و اکنون با شش کارمند از جمله دو کارمند زن آغاز به کار کرده است. رادیو نشاط در سال 1395 در شهر فراه ایجاد شد و برنامه‌های روی موج اف ام در مرکز ولایت و برخی از مناطق اطراف آن قابل دسترس می‌باشد.

12 حوت: رادیو خصوصی نسیم در ولایت دایکندی که پنج ماه پیش از سوی استخبارات بسته شده بود، اجازه فعالیت بدست آورد و بازگشایی شد اما سلطان علی  جوادی مدیر مسؤل آن همچنان در زندان است. نجیبه واحدی، وکیل صاحب امتیاز رادیو نسیم گفت:« از ما خواسته شد تا یک مدیر مسؤل جدید تعیین کنیم و بعد از این که مدیر مسؤل را به طور رسمی معرفی کردیم و با سپردن تعهد مبنی بر رعایت پالیسی رسانه‌ای امارت اسلامی [ طالبان] به رادیو اجازه فعالیت دوباره داده شد.»

12 حوت: رادیو خصوصی «خوشحال» در شهر غزنی تاسیس شد. حکمت آرین مدیر مسؤل رادیو خوشحال گفت که در حال حاضر آزمایشی فعالیت دارد و قرار است به زودی به طور رسمی راه اندازی شود. به گفته حکمت، رادیو خوشحال برنامه‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و آموزشی تهیه و نشر می‌کند.

12 حوت: رادیو خصوصی«مزل» در شهر جلال آباد مرکز ولایت ننگرهار بعد از حدود دو نیم سال توقف، دوباره آغاز به کار کرد. این رادیو روی موج اف ام برنامه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و ادبی تولید و نشر می‌کند و افزون بر جلال آباد، در مناطق اطراف آن قابل دسترس است. شاه محمود شینواری مدیر مسؤل مزل گفت که این رادیو به دلیل مشکلات اقتصادی غیرفعال شده بود.


5- رسانه‌های ایجاد شده در سال 1402 از سوی خبرنگاران افغان در خارج از کشور

13 حمل: پلتفرم«چلوصاف» با مدیریت پرویز شمال، خبرنگار سابق طلوع‌نیوز که در استانبول مستقر است، آغاز به کار کرد. شمال گفت که این پلتفرم به هدف «بررسی اخبار و اطلاعات مربوط به افغانستان و تائید حقاییق» ایجاد شده است.

27 اسد: نخستین شماره مجله ادبی و فرهنگی فرامنطقه‌ای«پارسی‌بان» که به همکاری شماری از فرهنگیان افغانستان ایجاد شده است، منتشر شد. در خبرنامه‌ای که امروز از سوی پارسی‌بان به دسترس مرکز خبرنگاران افغانستان قرار گرفت، آمده است پارسی‌بان به عنوان یک رسانه‌ی «فرامنطقه‌ای» و «فراقومی» به طور رسمی فعالیت‌اش را آغاز کرده است. عصمت‌الله احراری معاون سردبیر و مسؤل اجرایی پارسی‌بان گفت مطالب این نشریه از سوی شورای نویسندگان که از ۶۵ تن از فرهنگیان و ادیبان افغانستان، ایران، تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستان، پاکستان، هند، ترکیه و عراق تشکیل شده است، فراهم می‌شود.

30 میزان: تلویزیون «بینا» از سوی شماری ازفرهنگیان و خبرنگاران افغان مقیم فرانسه راه‌اندازی شد. جلال میرزاد مدیر مسؤل بینا گفت که این رسانه مسائل افغانستان و مهاجرین افغان مقیم فرانسه را پوشش می‌دهد و قرار است به زودی امکان تماشای آن از طریق ماهواره فراهم شود.


6- سایر رویدادهای عمده در سال 1402

14 حمل: وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان اعلام کرد که قصد دارد مشخصات تمام خبرنگاران افغانستان را در یک پایگاه داده‌ها ثبت کند و برمبنای آن به خبرنگاران کارت خبرنگاری صادر خواهد کرد. این وزارت در خبرنامه‌ای ضمن اعلام این موضوع، از استخبارات و دیگر نهادهای حکومتی طالبان خواست تا بدون آگاهی کمیسیون بررسی تخلفات رسانه‌ای، در امور رسانه‌ها مداخله نکنند.

26 حمل: کار ساخت بنای یادبود خبرنگاران در مزارشریف که پنج سال قبل سنگ بنای آن گذاشته شده بود، سرانجام بعد از تاخیر طولانی به پایان رسید و امروز از آن رونمایی شد. در 18 مارچ 2018 در زمان حکومت جمهوری به مناسبت روز ملی خبرنگار، یک چهارراهی در شمال شهر مزارشریف به نام خبرنگاران نام‌گزاری شد و قرار شد بنای یادبود خبرنگاران نیز در آن محل ساخته شود اما این طرح به دلایلی تکمیل نشد.

3 ثور: کریم‌الله سروری، خبرنگار با سابقه رادیو و تلویزیون ملی در ولایت خوست، بر اثر بیماری به سن ۶۶ سالگی درگذشت. بنابر معلومات همکاران کریم الله سروری، مرحوم سروری شب گذشته به دلیل «حمله قلبی» جان باخت و امروز در مراسمی با حضور خانواده، نزدیکان، خبرنگاران و فرهنگیان خوست در محله «متون کوریان» شهر خوست، به خاک سپرده شد.

13 ثور: مرکز خبرنگاران افغانستان به مناسبت سوم ماه می(2023)، «روز جهانی آزادی رسانه‌ها»،  گزارش خود را در مورد وضعیت  آزادی رسانه‌ها در کشور در یک سال اخیر منتشر کرد. بر پایه  این گزارش در جریان ۱۲ ماه (ماه می سال ۲۰۲۲ تا می ۲۰۲۳)‌، دست کم ۲۱۳ مورد رویداد خشونت و تهدید و بازداشت خبرنگاران در کشور به ثبت رسید که در مقایسه با حدود ۱۳۰ رویداد ثبت شده در جریان دوره یک‌ساله قبل از آن، ( می ۲۰۲۱- می ۲۰۲۲)، حدود ۶۴ درصد افزایش را نشان می‌دهد.

13 ثور: در روز جهانی آزادی مطبوعات، دفتر نمایندگی سیاسی سازمان ملل متحد در افغانستان(یوناما) نگرانی جدی خود را نسبت به آینده رسانه‌های افغانستان اعلام کرد. به گفته این سازمان، خبرنگاران افغان مجبور به کار در فضای تهدید آمیز و ترس در میان افزایش محدودیت‌ها توسط مقامات حاکم طالبان هستند.  یوناما در خبرنامه‌ای تصریح کرد که موارد متعددی از نقض حقوق بشر علیه خبرنگاران و کارکنان رسانه‌‌ها توسط مقامات حاکم را در ۱۸ ماه گذشته مستند کرده است. به گفته نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان، دستگیری‌ها و بازداشت‌های خودسرانه، بدرفتاری و تهدید خبرنگاران به عنوان ابزاری برای سرکوب آزادی بیان به کار گرفته شده است.

10 جوزا: مارک پرلمن خبرنگار شبکه خبری فرانس ۲۴ گفتت که نیروهای طالبان در کابل به تیم او اجازه ورود به خانه حامد کرزی برای مصاحبه را ندادند.

2 سرطان: محمد طاهر سديد، خبرنگار افغان از سوی پولیس پاکستان در منطقه بی-۱۷اسلام‌آباد پایتخت این کشور، بازداشت شد. در بعد از سقوط نظام جمهوری و بازگشت دوباره طالبان به قدرت، شمار زیادی از شهروندان کشور از جمله خبرنگاران، به کشورهای همسایه مهاجرت کردند. در این اواخر گزارش‌های زیادی در مورد بدرفتاری پولیس پاکستان با مهاجران افغان و درخواست رشوت از آنان به نشر رسیده است.

12 سرطان: اداره اطلاعات و فرهنگ خوست از مسؤلان رسانه‌های محلی خواست تا در یک نشست بسیار مهم که قرار است 9 صبح در این اداره برگزار ‌شود شرکت کنند. در این دعوت‌نامه گفته شده بود که مسؤلان رسانه‌ها کاپی جواز فعالیت رسانه خود را نیز به همراه داشته باشند و به یاد داشته باشند که هیچ عذر و بهانه‌ای برای شرکت نکردن در این نشست پذیرفته نمی‌شود. شرکت کنندگان به مرکز خبرنگاران گفتند که قبل از آغاز جلسه، هر کدام از آن‌ها به طور جدگانه به اتاقی خواسته شده و موبایل‌های‌شان گرفته شده و مجبور شده‌اند رمز(کد) عبور آن را نیز بدهد. متصدی این برنامه حتی شماری از خبرنگاران را برای اطمینان از این‌که موبایل دیگری نداشته باشند، بازرسی بدنی کرده است و از هر کدام از مسؤلان رسانه‌ها خواسته بود که در این مورد با دیگر همکاران خود صحبت نکند. این جلسه با تاخیرطولانی حوالی ساعت 12:30 با حضور شبیراحمد عثمانی رئیس اطلاعات و فرهنگ و نمایندگان استخبارات و امر به معروف آغاز شد و بعد از حدود دو ساعت به پایان رسید. در جلسه به طور خاص شرکت کنندگان خواسته شد که در مورد این‌که «خبرنگار مسلمان» و «خبرنگار ملی» کی است، صحبت کنند. با وصف این، اداره اطلاعات و فرهنگ از تحویل موبایل‌های شرکت کنندگان بعد از پایان جلسه خودداری کرده و آن‌ها را حوالی ساعت 6 شام به مالکان تحویل داده است.

22 سرطان: رادیو خصوصی نهاد در مزارشریف که سه ماه قبل بعد از خسارت زیاد ناشی از آتش سوزی بازسازی و راه اندازی شده بود، به کارش پایان داد و بسته شد. سید محمد یزدان پرست، مدیر مسؤل رادیو نهاد گفت: «به دلیل خلاء حقوقی در برخورد «امارت اسلامی» طالبان  با رسانه‌ها از جمله چگونکی کار زنان در رادیو نهاد، میزان بالای هزینه برق و کاهش اعلان‌های تجارتی به عنوان منبع اصلی تمویل این رادیو، اداره رادیو نهاد ناچار شد پایان کار این رسانه را اعلام کند و دروازه آن را ببندد.»

23 اسد: مرکز خبرنگاران افغانستان گزارش دوسالانه‌اش را در مورد وضعیت آزادی رسانه‌ها در دو سال زمام‌داری «امارت اسلامی» طالبان نشر کرد که نشان دهنده افزایش آمار رویدادهای نقض حقوق خبرنگاران و رسانه‌ها و تشدید روند سرکوب رسانه‌های آزاد در کشور می‌باشد. در این گزارش که در آستانه دومین سالگرد سقوط نظام جمهوری اسلامی و بازگشت دوباره طالبان به قدرت، نشر شد، آمده است که مرکز خبرنگاران افغانستان، ۳۶۶ رویداد نقض حقوق خبرنگاران و آزادی رسانه‌ها که شامل جان باختن کارمندان رسانه‌ای، تهدید، بازداشت و برخورد خشونت‌آمیز می‌باشد، در جریان دو سال زمامداری طالبان(24 اسد 1400 تا 23 اسد 1402) ثبت کرده است.

8 سنبله: رادیو خصوصی«صدای سیستان» در ولایت نیمروز بعد از حدود 12 سال از فعالیت بازماند. غلام سخی احمدی مدیر مسؤل رادیو صدای سیستان گفت که هزینه‌های این رادیو از طریق درآمد بدست آمده از آگهی‌ها و برنامه‌های تجارتی، به ویژه نشربرنامه‌های رادیو صدای امریکا، تامین می‌شد. یک منبع در نیمروز گفت که بعد از ممنوع شدن نشر فعالیت رادیو صدای امریکا از سوی طالبان در افغانستان و تشدید محدودیت‌های کاری از سوی اداره محلی، رادیو سیستان نیز از فعالیت بازماند.

6 میزان: مرکز خبرنگاران گزارش تحقیقی این نهاد را در مورد سیاست رسانه‌ای طالبان منتشر کرد. در این گزارش آمده است که طالبان بعد از بازگشت دوباره به قدرت در ماه اسد 1400،  در حالی که قانون رسانه‌های همگانی و قانون حق دسترسی به اطلاعات را تائید کردند اما بجز در موارد گزینشی، در عمل به این قوانین اعتنایی ندارند و به موازات این قوانین، دستورالعمل‌هایی در زمینه فعالیت رسانه‌‌ها و خبرنگاران صادر کرده‌اند. هر چند این دستورالعمل‌ها از مرجع واحدی صادر نشده است و روال معمول قانونی رایج را نیز نپیموده است اما در حقیقت مبنای سیاست حاکمیت در برخورد با رسانه‌ها و خبرنگاران قرار گرفته است.

20 میزان: براثر واژگونی موتر سواری حامل خبرنگاران شرکت کننده در برنامه پایان کار فاز اول پروژه قوش تپه در ولایت بلخ، هفت تن از خبرنگاران زخم برداشتند. موتر سواری حامل این خبرنگاران در مسیر برگشت از شهرک حیرتان، در روستای قل‌تاق ولسوالی دولت‌آباد بلخ واژگون شد که بر اثر آن نصیر احمد امیری، تصویربردار و خواجه شریف‌الله صدیقی گزارشگر تلویزیون ملی، نجیب‌الله فریاد گزارشگر تلویزیون آریانا، نصیرشریفی گزارشگر و امین جلالی  تصویربردار تلویزیون آرزو، رفیع حیاتی، تصویربردار آژانس خبری باختر و حبیب بهمنش خبرنگار مجله دولتی بیدار زخم برداشتند.

21 میزان: خیبر عاکفی، خبرنگار افغان که در روسیه زندگی می‌کند همراه با همسرش در نتیجهٔ حملهٔ یک هواپیمای بی‌سرنشین اوکراین در منطقه بلگورود روسیه، به شدت زخمی شد و دختر خردسال این خبرنگار جوان و دو تن از بستگانش جان باختند.

9 عقرب: مرکز خبرنگاران افغانستان به یک ائتلاف جهانی نهادهای حامی خبرنگاران پیوست که از اسرائیل می‌خواهد به تعهدات قانونی خود در نوار غزه و در کل سرزمین فلسطین اشغالی پایبند باشد، فشار بر شرکت‌های مالک رسانه‌های اجتماعی برای حذف محتوای فلسطینی را متوقف کند و به حقوق دیجیتال فلسطینیان احترام بگذارد و بلافاصله به اقدامات تبعیض آمیز و تنبیهی علیه خبرنگاران فلسطینی پایان دهد.

10 عقرب: مرکز خبرنگاران افغانستان، به مناسب فرا رسیدن روز جهانی پایان دادن به معافیت از مجازات جرایم علیه خبرنگاران(2 نوامبر)، خواستار تامین عدالت در مورد ده‌ها خبرنگار و کارمند رسانه‌ای شد که در بیشتر از دو دهه اخیر بر اثر حمله‌های هدفمند و جرایم سازمان یافته و یا در جریان رویدادهای جنگی در افغانستان جان خود را از دست داده‌اند. مرکز خبرنگاران افغانستان تصریح کرد که در حالی که خشونت‌ها علیه خبرنگاران در کشور ادامه دارد، به دلیل حاکمیت فرهنگ معافیت از مجازات جرایم علیه خبرنگاران، عدالت در مورد بیشتر از 90 درصد این جرایم تامین نشده است.

27 عقرب: مرکز خبرنگاران افغانستان گزارش شش ماهه‌ وضعیت آزادی رسانه‌ها در افغانستان در نیمه اول سال 1402 را نشر کرد که نشان دهنده تشدید فشار بر رسانه‌های آزاد در کشور، تغییر شدید محتوای کاری رسانه‌ها و بازداشت گسترده خبرنگاران می‌باشد. برپایه این گزارش، در شش ماه اول سال 1402 هجری شمسی، دست کم 75 رویداد ناقض آزادی خبرنگاران و رسانه‌ها به ثبت رسیده است که شامل 33 مورد بازداشت و 42 رویداد تهدید  می‌باشد.

30 عقرب: مرکز خبرنگاران افغانستان به مناسبت «روز جهانی تلویزیون»، اعلام کرد که طالبان پس از بازگشت به قدرت دستورالعمل‌هایی برای رسانه‌ها صادر کرده است که برخی از آن‌ها به طور خاص بر تلویزیون‌ها متمرکز بوده است و اجرای آن‌ها هم از نظر کمی و هم کیفی بر رسانه‌ها در کشور تاثیر ویرانگری گذاشته است.

16 قوس: مرکز خبرنگاران افغانستان در همراهی با یک ائتلاف جهانی، درنامه‌ای سرگشاده به دولت اندونیزیا خواستار بازنگری «قانون اطلاعات و معاملات الکترونیکی» در این کشور شد. در این نامه که مرکز خبرنگاران افغانستان و 60 سازمان حامی خبرنگاران و آزادی بیان از سراسر جهان امضاء کردند، درخواست کنندگان خواستار با بازنگری فوری «قانون اطلاعات و معاملات الکترونیک (ITE)» اندونیزیا و حمایت دولت این کشور از اصول آزادی بیان حمایت شدند.

23 قوس: نشست بین‌المللی خبرنگاران و رسانه‌های در تبعید افغان با حضور ده‌ها خبرنگار و فعال رسانه‌ای در برلین پایتخت آلمان برگزار شد. در این نشست دو روزه که از سوی «صندوق اروپایی برای خبرنگاری در تبعید» راه اندازی شده بود، وضعیت خبرنگاران تبعیدی افغان و راه‌های احیاء و تقویت آنان بررسی شد.

8 جدی: مرکز خبرنگاران افغانستان گزارش خود را در مورد وضعیت خبرنگاران و رسانه‌ها  در افغانستان در سال 2023 منتشر کرد. بر پایه این گزارش، رسانه‌ها و خبرنگاران در این سال، به لحاظ سطح آزادی و برخورداری از حقوق بنیادی‌ و قانونی‌شان با محدودیت‌های شدیدی مواجه بودند و حقوق‌شان به شکل گسترده‌ای نقض شده است.

6 دلو: نَی، نهاد حمایت کننده رسانه‌های آزاد افغانستان اعلام کرد که رهبری این نهاد تصمیم گرفته است به دلیل شرایط کنونی کشور، فعالیت‌هایش را به طور موقت در داخل کشور متوقف کند و دفترش را ببندد. عبدالمجیب خلوتگر، رئیس اجرایی نی در یک پیام ویدئویی گفت:« با توجه به وضعیت سیاسی و شرایط نامساعد در افغانستان، رهبری دفتر نَی، حمایت کننده رسانه‌های آزاد افغانستان در آخرین نشست‌شان در ماه جدی سال 1402 به این تصمیم رسیدند تا فعالیت‌های دفتر نَی به صورت موقت  در داخل افغانستان متوقف شود.»

8 دلو: ائتلافی از سازمان‌ها و کارشناسان از سراسر جهان، از جمله مرکز خبرنگاران افغانستان در نامه‌ای سرگشاده از هیئت‌های دولتی شرکت‌کننده در جلسه پایانی کنوانسیون جرایم سایبری سازمان ملل متحد خواست تا اطمینان بدهند کنوانسیون پیشنهادی تنها بر روی مقابله با جرایم سایبری متمرکز می‌باشد و از آن به عنوان ابزاری برای تضعیف حقوق بشر از جمله حقوق خبرنگاران استفاده نمی‌شود.

در نامه سرگشاده خطاب هیئت‌های دولتی شرکت‌کننده در نشست کنوانسیون جرایم سایبری سازمان ملل متحد که از سوی مرکز خبرنگاران افغانستان و بیش از 100 سازمان حقوق بشری و حامی آزادی بیان و رسانه‌ها از سراسر جهان امضاء شده است، خواسته شده است که کنوانسیون مذکور بر مبارزه با جرایم سایبری تمرکز شود، بدون تضعیف حقوق بشر محدود کنند. امضاء کنندگان این نامه تصریح کرده‌اند که اگر تغییرات معناداری در این کنوانسیون ایجاد نمی‌شود، باید از سوی دولت‌های شرکت کننده رد شود.

13 دلو: مرکز خبرنگاران افغانستان اعلام کرد که درخواست‌ها برای يازدهمین دور جایزه «خبرنگار سال افغانستان» را می‌پذیرد. جایزه خبرنگار سال افغانستان در سال ۱۳۹۲ هجری خورشیدی همزمان با نام‌گزاری ۲۷ حوت به  نام «روز خبرنگار»، بنیان گذاشته شد و از آن زمان تا سال گذشته، 17 خبرنگار از رسانه‌های مختلف این جایزه را بدست آورده‌ است.

29 دلو: لطف‌الله نجفی‌زاده، عضو جامعه رسانه‌ای افغانستان به عنوان یکی از چهار نماینده جامعه مدنی افغانستان در نشست سازمان ملل متحد در مورد افغانستان که در دوحه پایتخت قطر برگزار شد، شرکت کرد. مرکز خبرنگاران افغانستان با استقبال نماینده جامعه رسانه‌ای کشور در این نشست، از سازمان ملل و نمایندگان جامعه بین‌المللی خواست به نگرانی‌ها و مشکلات رسانه‌ها و خبرنگاران افغانستان به طور جدی توجه کنند.

گرامیداشت روز ملی خبرنگار

برنامه گرامی‌داشت روز ملی خبرنگار(27 حوت) برای دهمین سال از سوی مرکز خبرنگاران افغانستان و با همکاری شماری از خبرنگاران کشور روز 24 حوت 1401 در شهر بروکسل پایتخت بلجیم برگزار شد. دراین برنامه که برای نخستین بار در خارج از کشور در برگزار شد، وضعیت آزادی رسانه‌ها در داخل و خارج کشور از سوی شرکت کنندگان مورد بررسی قرار گرفت.

در این مراسم، گزارش سالانه مرکز خبرنگاران افغانستان در زمینه وضعیت آزادی رسانه‌ها نیز ارایه شد و برندگان دهمین دور جایزه سالانه « خبرنگار  سال افغانستان» نیز معرفی و از آنان با اهدای لوح خبرنگار سال و جایزه نقدی تقدیر شد. بر مبنای تصمیم هیئت داوران، محمد یوسف حنیف خبرنگار طلوع‌نیوز در پکتیا، محمد عارف یعقوبی گزارشگر افغانستان اینترنشنال و مرجان وفا محمدی خبرنگار رادیو کلید در هرات با کسب بیشترین امتیاز، از میان ده‌ها نامزد این رقابت به طور مشترک جایزه خبرنگار سال افغانستان در سال 1401 را بدست آوردند.

درخشش و تقدیر از خبرنگاران و رسانه‌های افغانستان در سطح جهانی

8 سرطان: در نشست سالانه شبکه جهانی آیفکس، احمد قریشی، رئیس اجرایی مرکز خبرنگاران افغانستان، به عنوان عضو شورای رهبری این سازمان انتخاب شد. آیفکس (IFEX)، شبکه بین‌المللی نهادهای مدافع آزادی بیان و آزادی رسانه‌ها است که دفتر مرکزی آن در تورنتو کانادا قرار دارد. بیش از ۱۰۰ سازمان و نهاد از سراسر جهان از جمله مرکز خبرنگاران افغانستان عضویت آن را دارد.

6 میزان: گزارش تحقیقی مشترک روزنامه ۸صبح از افغانستان و روزنامه امریکایی نیویارک تایمز جایزه «امی» را دریافت کرد. این گزارش زیر عنوان «طالبان آن‌ها را عفو کردند و بعد به قتل رسانیدند» در روزنامه نیوریارک تایمز منتشر شده بود. روزنامه هشت صبح گزارش داد که جایزه امی شب 27 سپتامبر در مراسمی در نیویارک به سنجر سهیل، صاحب امتیاز روزنامه ۸صبح و دو گزارشگر نیویارک تایمز اهدا شد.

15 میزان: زهرا جویا، مدیر مسئول وب‌سایت خبری «رخشانه» از افغانستان در کنار چهار خبرنگار از کیوبا، بلاروس، مکزیکو و فلسطین، برنده جایزه‌ خبرنگار سال  2023 مجمع جهانی رهبران جوان ( One Young World)شد.

12 عقرب: مرتضی بهبودی خبرنگاری که شهروندی افغانستان و فرانسه را دارد، و در 18 اکتبر سال جاری بعد از  پس از ۲۸۴ روز از زندان استخبارات در کابل آزاد شد، جایزه خبرنگاری شجاعت فرانسه را دریافت کرد. این جایزه به مناسبت روز جهانی پایان دادن به معافیت از مجازات جنایت علیه خبر‌نگاران، توسط کترین کولونا، وزیر خارجه فرانسه به مرتضی بهبودی و مارسلا توراتی، خبر‌نگار مکسیکویی اهدا شد. بهبودی گفت که این جایزه را خبرنگاران افغانستان تقدیم می‌کند.

24عقرب: بنیاد ملی برای دموکراسی یا (NED) جایزه سال 2023 این نهاد در بخش خبرنگاری را به رسانه‌های مستقل افغانستان اختصاص داد. بنیاد ملی برای دموکراسی با قدردانی از فعالیت‌ رسانه‌های آزاد افغانستان اعلام کرد که با وجود سرکوب رسانه‌ها از سوی طالبان، رسانه‌های مستقل افغانستان برای آگاه نگه‌داشتن مردم این کشور، تلاش کردند. این جایزه را نازیه هاشمیار، خبرنگار تلویزیون آمو « به نمایندگی از رسانه‌های مستقل افغانستان» در مراسمی که در شهر واشنگتن دی‌سی برگزار شده بود، دریافت کرد. بنیاد ملی برای دموکراسی یک نهاد غیردولتی و غیرانتفاعی مستقر در امریکا است که از نهادهای دموکراتیک در کشورهای مختلف پشتیبانی می‌کند.

28 قوس: نهاد هندی پاپیولشن فرست(Population First)، جایزه«لادلی» ترویج تساوی جنسیتی خود را به مینه حبیب خبرنگار و فتانه بیات مستندساز افغان اعطا کرد. خانم حبیب مؤسس وب‌سایت خبری«رویدادهانیوز» است و سال‌هاست به عنوان خبرنگار در کابل کار می‌کند. این دو زن به دلیل برخی محدودیت‌ها نتوانستند بخاطر دریافت جایزه خود به هند سفر کنند.


بررسی و تحلیل یافته‌های گزارش

برخلاف دوران نظام جمهوری که ناقضان حقوق خبرنگاران و رسانه‌ها شامل طیف وسیعی -از مخالفان و گروه‌های مسلح گرفته تا مجرمان سازمان یافته و زورمندان و در درجه آخر نیروهای امنیتی- را شامل می‌شد، در حکومت طالبان، عامل اصلی نقض حقوق حقوق خبرنگاران و رسانه‌ها، اداره استخبارات و وزارت امر به معروف و نهی از می‌باشد. در سال 1402، این وضعیت با اقدامات برخی از مقام‌های قدرتمند محلی در برخی از ولایات وارد مرحله تازه و پیچیده‌تری شد. سه تا از مجموع چهار دستورالعمل صادر شده علیه رسانه‌های آزاد و خبرنگاران در 12 ماه گذشته، از سوی مقام‌های طالبان در سه ولایت هلمند، قندهار و خوست بوده است.

13 دستورالعمل طالبان که تا قبل از1402 صادر شده است، طیف وسیعی از امور مرتبط با رسانه‌ها را در برمی‌گیرد که شامل ممنوع بودن کار زنان در رادیو تلویزیون ملی، ممنوع بودن پوشش خبری تظاهرات و اعتراض‌های مدنی، وضع محدودیت بر چگونگی تهیه و نشر خبر و گزارش و تولید محتوا، الزام به نام بردن از طالبان به عنوان حکومت افغانستان، ممنوع بودن نشر موسیقی، الزام زنان خبرنگار به پوشاندن صورت و منع حضور زنان در نمایش‌نامه‌ها و برنامه‌های سرگرمی رسانه‌ای، تفکیک جایگاه حضور زنان و مردان در رسانه‌ها و ممنوعیت مصاحبه زنان با مردان و یا مردان با زنان می‌شود. خودداری رسانه‌ها از مصاحبه با مخالفان و منتقدان طالبان، ممنوع بودن پخش برنامه‌های رادیو تلویزیون‌های بین‌المللی در افغانستان، ممنوع بودن نشر اعلان‌های تجارتی با محتوای سیاسی، امنیتی و اجتماعی بدون هماهنگی مقام‌های مسؤل، ممنوع بودن نقد مسؤلان حکومت طالبان، ممنوع بودن همکاری با «رسانه‌های ممنوعه» و تبعیدی وممنوع شدن(موقت) عکاسی و تصویربرداری در هلمند می‌باشد.

 در سال 10402، مولوی عبدالاحد طالب والی وقت طالبان در هلمند دستور منع نشر هر نوع برنامه مستقیم و یا غیر مستقیم با صدای زنان در رسانه‌های این ولایت را صادر کرد. این دستور که با وجود جایگزینی و تبدیل مولوی عبدالاحد همچنان اجرا می‌شود، رادیو و تلویزیون‌های خصوصی در هلمند را به لحاظ تولید محتوا برای زنان و کودکان بیش از پیش محدود ساخته است. افزون برآن، این رسانه‌ها از نشر اعلان‌های تجارتی و صحی که با صدای زنان که منبع عمده درآمد آن‌ها می‌باشد محروم شده‌اند.

در کابل، نامه خیرالله خیرخواه سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان به رسانه‌ها در زمینه حفظ ارزش‌های دینی، اخلاقی و اجتماعی کشور و خودداری آن‌ها از به کار بردن «اصطلاحات بیگانه»، نشان دهنده یک فشار مضاعف بر محدودیت‌های از قبل از اعمال شده بر رسانه‌هاست به گونه رسمی و آشکار صورت می‌گیرد. در این نامه،  دو موضوع پایداری، بقا و حفاظت از زبان‌های ملی و رسمی و فعالیت‌های رسانه‌ای در پرتو قانون رسانه‌های همگانی کشور مطرح شده است. خیرالله خیرخواه در این نامه گفته است که زبان‌های ملی و رسمی نشانه هویت ملی هر کشوری است و برای بقا و پایداری هر ملتی لازم است که زبان و فرهنگ خود را حفظ کند. وی گفته است:« وزارت اطلاعات و فرهنگ به منظور بقا، دوام، غنی سازی، توسعه و صیانت امن از زبان‌های ملی و رسمی]فارسی، پشتو[، امیدوار است که تمامی رسانه‌های کشور در برنامه‌ها، مصاحبه‌ها، خبرها، تبصره‌ها و نوشته‌های خود از اصطلاحات، واژه‌ها و الفاظ زبان‌های دیگر پرهیز کنند و اصول، قواعد و دستورزبان زبان‌های ملی و رسمی خود را در نظر بگیرند تا زبان‌های کشور از تداخل، تأثیر و نفوذ زبان‌های بیگانه مصون بمانند». با وصف این، منابع به مرکز خبرنگاران افغانستان گفتند این دستور در پی احضار پی در پی مسؤلان برخی از رسانه‌ها به وزارت اطلاعات و فرهنگ و استخبارات، به صورت مکتوب نشر شد. این رسانه‌ها با «دستور زبان» مورد نظر هیئت حاکم به ویژه در مورد زبان فارسی/فارسی دری موافق نیستند و آن را به چالش کشیده‌اند. این رسانه‌ها بخاطر کاربرد واژه‌هایی که ایرانی خوانده می‌شوند و یا بیان عناوین والقاب مقام‌های بلندربته طالبان و نشر برنامه‌های تبلیغاتی آنان تحت فشار شدید قرار دارند.

سومین دستورالعمل سال جاری که از سوی «ملا شیرین آخند» والی سرپرست طالبان در قندهار در زمینه ممنوعیت عکاسی و تصویربرداری در مجالس رسمی و غیر رسمی این ولایت، حق بنیادی رسانه‌ها و خبرنگاران و مخاطبان آن‌ها را به طور جدی نقض کرده‌ است. تهیه و نشر خبر و یا گزارش‌های مرتبط بدون تصویر مسؤلان محلی، باعث کاهش مخاطبان رسانه‌های محلی و در نتیجه انزوای بیشتر آن‌ها و کاهش مخاطبان‌شان شده است.   

بعد از ممنوع شدن عکاسی و تصویربرداری در نهادهای دولتی ولایت در قندهار، در ولایت همجوار، هلمند نیز نشانه‌های تازه‌ای از تشدید محدودیت در دسترسی به اطلاعات دیده شده است. منابع در هلمند می‌گویند که مولوی عبدالرحمان کندزی والی طالبان در این ولایت که یک چهره «میانه رو» شناخته می‌شد وعکس‌های خود را در فیسبوک نشر می‌کرد، به تازگی از مصاحبه با خبرنگاران خودداری می‌کند و اجازه نمی‌دهد از او عکس گرفته شود. همچنان، منابع در تخار به مرکز خبرنگاران افغانستان گفتند که مولوی عبیدالله امین زاده والی طالبان در تخار از مصاحبه با رسانه‌ها خودداری می‌کند و به خبرنگاران اجازه نمی‌دهد از او عکس بگیرند. امین‌زاده در اواخر ماه سنبله سال جاری آغاز به کار کرد.

اما چهارمین دستورالعمل که بر مبنای آن «عبدالرشید عمری» قوماندان امنیه طالبان در خوست دختران را تماس با رسانه‌ها در این  ولایت محروم کرد، در کنار این که زنان را از حق اساسی آزادی بیان و ابراز نظر مستقیم از طریق رسانه‌ها محروم کرده است، به رسانه‌ها به ویژه رادیو و تلویزیون‌هایی که در این ولایت برنامه‌های آموزشی ویژه مکاتب راه‌اندازی کرده بودند، آسیب جدی زده است. در پی اعمال محدودیت برای آموزش دختران بالاتراز صنف ششم، بیشتر رسانه‌ها در کشور از جمله در خوست برنامه‌های آموزش دروس مکتب را روی دست گرفته‌اند تا از این طریق به آموزش دختران محروم از تحصیل کمک کنند.

از سوی دیگر با وجود سرکوب رسانه‌ها و خبرنگاران از زمان سقوط نظام جمهوری در اسد 1400 تا حوت 1401، ثبت دست‌کم 80 مورد تهدید رسانه‌ها و خبرنگاران و 59 مورد بازداشت خبرنگاران در سال 1402 نشان می‌دهد وضعیت آزادی رسانه‌ها در کشور تا چه اندازه بحرانی است.

بررسی‌های مرکز خبرنگاران افغانستان نشان می‌دهد که تهدید خبرنگاران در سال 1402 بطور مستقیم و غیر مستقیم به شکل یادآوری، هشدار و اخطار تا احضار اجرا شده است اما شدت اجرای آن از یک ولایت به ولایت دیگر و حوزه به حوزه دیگر متفاوت بوده است. موارد زیادی از نقض و تعرض به حریم خصوصی خبرنگاران با بررسی غیرقانونی موبایل‌ها و یا کمپیوترهای شخصی آنان به ثبت رسیده است که خارج از دستورالعمل‌های رسانه‌ای صادر شده می‌باشد: تمام مسؤلان رسانه‌های محلی یک ولایت با تهدید به نشست مشترک یک ساعته با مقام‌های محلی احضار شده‌اند، صبح موبایل‌های‌شان همراه با کد دسترسی با تهدید از آنان گرفته شده است و نه تنها بعد از نشست به آنان برگردانده نشده بلکه به آنان گفته شده است بروید به خانه‌های‌تان شام به شما تحویل می‌دهیم.! مصاحبه یکی رسانه‌ها با یک مقام خارجی قبل از نشر توسط استخبارات بررسی شده و سپس اجازه نشر پیدا می‌کند.! به یک شبکه تلویزیونی فهرستی از افراد داده می‌شود که نباید با آن‌ها مصاحبه شود! از یک خبرنگار محلی در یکی از ولایات که کارمند یکی از رسانه‌ها در کابل است خواسته شده که پیش از نشر هر گزارش، اداره محلی را در جریان محتوای گزارش قرار دهد.! به خبرنگاری به خاطر این که زن است اجازه حضور در یک نشست مردمی داده نمی‌شود! به خبرنگار دیگری که زن است و به یک نمایشگاه تولیدات داخلی دعوت شده است، به دلیل اقدام به عکس گرفتن از زنان حاضر در نمایشگاه، به زندان تهدید می‌شود.! یک خبرنگار زن در یکی از ولایات که شغلش را از دست داده است، در آغاز سال درخواست تاسیس یک رسانه را به مراجع مربوط در ولایت سپرده اما بی نتیجه بوده و به او گفته‌اند تاسیس رسانه جدید تا «امر ثانی بند است»! روایت‌های مشابهی را چندین خبرنگار مرد از ولایات مختلف بیان کردند.!

 ثبت 59 مورد بازداشت، نشان دهنده شکل دیگری از خطرهای عمیقی است که خبرنگاران در سالی که گذشت با آن مواجه بودند. خبرنگاری به اتهام نشر گزارشی در مورد حکومت‌داری محلی در یکی از ولایات، دادگاهی شده و به زندان افکنده می‌شود.! خبرنگاران زیادی در ولایات مختلف به ظن همکاری با رسانه‌های خارج از کشور بازداشت و بعد از سپردن ضمانت کتبی مبنی بر خودداری از هر نوع همکاری را رسانه‌های ممنوع شده از سوی طالبان، آزاد می‌شوند! خبرنگاری به اتهام نشر یک مطلب انتقادی در مورد وضعیت حکومت‌داری طالبان در فیسبوک، بازداشت می‌شود! خبرنگاری بخاطر کارش با یک رسانه آزاد، بازداشت و بدون حکم محکمه زندانی می‌شود و پدرش بعد از سه ماه اجازه پیدا می‌کند فرزندش در زندان ببیند.! خبرنگاری هنگام مصاحبه با یکی از وزیران کابینه طالبان، سؤالی در مورد فساد در آن وزارت می‌پرسد که با خشم وزیر مواجه می‌شود. وزیر طالبان دستور می‌دهد حافظه کمره‌اش را بگیرند و سپس او را همراه با دو همکار تصویربردارش در یکی از اتاق‌های وزارت برای دو ساعت بازداشت می‌کند! این خبرنگار سپس مجبور می‌شود تعهد کتبی بدهد که هیچ بخشی از مصاحبه را نشر نکند! خبرنگاری بخاطر گرفتن عکس مردم معرض، به مدت 10 ساعت بازداشت شده و سرش به شکل تحقیرآمیزی‌تراشیده شده است.! مدیر مسؤل یک رسانه به دلیل نشر گزارشی در مورد بازداشت زن متهم به «بدحجابی» به وزارت امر معروف احضار و بازداشت می‌شود و سپس با ارایه ضمانت مبنی بر این‌که دیگر چنین گزارشی نشر نخواهد کرد، آزاد می‌شود! مدیر مسؤل و خبرنگار یک رسانه به دلیل مصاحبه  تصویری با یک خانم افغان در خارج از کشور که هنگام مصاحبه ماسک نپوشیده بود و به نقد حکومت‌داری طالبان پرداخته بود، از سوی استخبارات و امر به معروف بازداشت و بعد از بازجویی چندین ساعته و تضمین این که دیگر این کار را تکرار نخواهند کرد، آزاد می‌شوند! صاحب امتیاز و مدیر مسؤل یک رسانه در کابل به دلیل نشر مطلبی در مورد بازداشت زنان متهم به «بدحجابی» و محل بود و باش ملا هبت‌الله آخندزاده رهبر طالبان، توسط استخبارات چندین شب بازداشت و بازجویی می‌شود و سپس با دریافت هشدار درمورد این که جواز رسانه‌ آن‌ها لغو خواهد شد، آزاد می‌شوند در حالی که اسناد هویتی از جمله تذکره الکترونیک آن‌ها ضبط شده است! خبرنگاری به خاطر تلاش برای مصاحبه با یک مسؤل محلی، از سوی والی طالبان در آن ولایت احضار و دو روز در زندان شخصی والی در بند می‌ماند!

این روایت‌های کوتاه، تنها بخشی کوچک از واقعیت‌های خبرنگاران افغانستان در سال 1402 هجری شمسی است اما نه همه آن!  


پیشنهادها

وزارت اطلاعات و فرهنگ و سخنگوی ارشد حکومت طالبان بارها گفته است که قانون رسانه‌ها و قانون دسترسی به اطلاعات تا زمان توشیح تعدیلات پیشنهادی وزارت اطلاعات و فرهنگ از سوی رهبری طالبان در قندهار، قابل اجرا است. با وصف این، حکومت و مقام‌های طالبان دستورالعمل‌هایی را در زمینه آزادی رسانه‌ها و خبرنگاران صادر کرده‌اند و با جدیت برای اجرای این دستورالعمل‌ها تلاش‌ می‌کنند. مرکز خبرنگاران افغانستان اجرای این دستورالعمل‌ها را یک تناقض آشکار میان حرف و عمل حکومت طالبان می‌داند بر همین اساس پیشنهادهای زیر را مطرح می‌کند:

  • در سیاست رسانه‌ای رسمی طالبان که آزادی رسانه‌ها و دسترسی به اطلاعات را به شدت محدود ساخته است، بازنگری شود؛
  • دستورالعمل‌های رسانه‌ای که به موازت قانون رسانه‌ها و قانون دسترسی به اطلاعات صادر شده است، لغو شوند؛
  • طرح تعدیل قانون رسانه‌ها و قانون دسترسی به اطلاعات متوقف شود و هرگونه تلاش در زمینه تعدیل در مشورت با رسانه‌های آزاد و متخصصان امور صورت بگیرد.

خطاب به جامعه جهانی و نهادهای بین‌المللی مرتبط:

  • در حالی که به دلیل محدودیت‌های اعمال شده بر رسانه‌ها در افغانستان، رسانه‌ها در داخل کشور بیشتر بر فعالیت‌های بشردوستانه و امور آموزشی متمرکز شده‌اند، جامعه جهانی کمک به رسانه‌های مستقل را به عنوان یک اولویت اساسی در نظر بگیرند.
  • تامین حقوق و آزادی رسانه‌ها مطابق با قانون رسانه‌های افغانستان به یکی از اولویت‌های اساسی جامعه جهانی‌ در گفتگو و رایزنی با مقام‌های طالبان تبدیل شود.